Origin, History and Development of Pashto

English Section

1. Introduction

Pashto is one of the major languages of the Iranian branch of the Indo-European language family. It is spoken primarily in Afghanistan and Pakistan, particularly in regions historically associated with Pashtun communities. Pashto is also spoken by diaspora communities in the Middle East, Europe, North America and other parts of the world.

Pashto is not merely a means of communication. It is a vehicle of history, oral tradition, poetry, philosophy, social values and cultural identity. Its vocabulary, grammatical structure, dialects and literary heritage reflect centuries of interaction among the peoples of Central Asia, Afghanistan and South Asia.

The history of Pashto must be studied through two related but distinct perspectives: the historical development of the spoken language and the documented development of its written literature. A language may exist and evolve for centuries before surviving written records provide sufficient evidence to reconstruct its history.

2. Linguistic Origins of Pashto

Pashto belongs to the Indo-European language family, one of the world’s largest language families. Within this family, it belongs to the Indo-Iranian branch and, more specifically, the Iranian branch.

Its broad classification is:

• Indo-European

• Indo-Iranian

• Iranian

• Eastern Iranian

• Pashto

This classification is based on systematic similarities in vocabulary, sound patterns and grammatical structures. Pashto shares historical linguistic features with other Iranian languages, although it has developed its own distinctive characteristics.

The exact historical pathway through which Pashto emerged is not completely documented. Scholars have proposed different explanations for the development of its ancestors and their geographical distribution. It is therefore more accurate to discuss Pashto as a language that developed through a long historical process than to assign it a precise date of origin.

3. Ancient Roots and Historical Development

The ancestors of Pashto developed within the broader historical environment of the Iranian languages. Over many centuries, languages in this region changed in response to migration, settlement, political transformation, trade and contact with neighbouring populations.

Pashto preserves linguistic features that distinguish it from Persian and other Iranian languages. Its phonology, vocabulary and grammatical structures provide evidence of a distinctive developmental history.

The ancient history of Pashto cannot be reconstructed solely from modern tribal genealogies or traditional accounts of ethnic origins. Linguistic history and ethnic history are related, but they are not identical. The history of a language is established primarily through linguistic comparison, written evidence and historical research.

Although Pashtun oral traditions associate the language with a deep past, the limited availability of early written evidence makes it difficult to establish a precise chronology for its earliest stages.

4. Pashto Before the Age of Surviving Manuscripts

For much of its early history, Pashto was transmitted through speech, family traditions, folk poetry, songs, stories and other forms of oral expression.

Oral transmission played a major role in preserving collective memory. Stories about ancestors, heroic figures, conflicts, migration, hospitality, honour and social relationships were passed from one generation to another. Folk poetry, particularly short lyrical forms, became an important means of expressing emotions and recording everyday experiences.

The absence of extensive early manuscripts does not mean that the language lacked complexity or that its speakers had no literary culture. It means that the surviving written evidence is insufficient to reconstruct every stage of its early development with certainty.

Researchers must therefore distinguish between traditions that are culturally important and claims that can be independently verified through surviving historical evidence.

5. Early Written Pashto Literature

The documented history of Pashto literature becomes substantially clearer during the sixteenth century.

One of the most important early figures is Bayazid Ansari, widely known as Pir Roshan, who lived approximately from 1525 to 1579. His work Khair-ul-Bayan is a landmark in the history of Pashto writing and is associated with the development of an adapted writing system for representing Pashto sounds.

The surviving manuscript tradition associated with this work provides important evidence for the development of Pashto literary expression and orthography.

Another major figure in early Pashto prose was Akhund Darweza, whose Makhzan-ul-Islam is generally associated with the early seventeenth century. Such works demonstrate the growing use of Pashto for religious, intellectual and literary purposes.

Claims about much earlier Pashto literary figures and texts also exist. For example, Pata Khazana, a collection attributed to the eighteenth century, presents works supposedly belonging to much earlier poets. However, its authenticity and the historical claims associated with it have been disputed by scholars. These claims should therefore be discussed with appropriate caution rather than treated as conclusively established facts.

6. The Classical Literary Period

The seventeenth century witnessed major developments in Pashto poetry and literary expression.

Khushal Khan Khattak emerged as one of the most influential figures in Pashto literature. His writings covered subjects such as ethics, leadership, honour, warfare, political affairs, personal experience and social life.

Rahman Baba became renowned for poetry concerned with spirituality, humility, love, morality and the inner life of human beings. His work remains an important part of Pashto’s literary and cultural heritage.

Other poets and writers contributed to the development of Pashto literary forms, themes and vocabulary. Pashto poetry drew upon regional oral traditions while also engaging with literary conventions shared across Persianate and Islamic intellectual environments.

The classical period helped establish Pashto as a language capable of sustained philosophical reflection, sophisticated poetry and extensive literary composition.

7. Development During the Eighteenth and Nineteenth Centuries

During the eighteenth and nineteenth centuries, Pashto continued to develop through poetry, religious writing, historical narratives, oral traditions and prose.

The rise of the Durrani state in the eighteenth century added a new political dimension to Pashto’s cultural history. Ahmad Shah Durrani, traditionally regarded as the founder of the Durrani Empire, is also remembered for his association with Pashto poetry.

Political changes, shifting centres of power and contact with Persian, Urdu and other regional languages influenced literary production. Pashto remained rooted in its own linguistic traditions while incorporating vocabulary and literary practices through long-term cultural interaction.

The growth of printed publications and more systematic linguistic study in the nineteenth and twentieth centuries eventually created new opportunities for documentation, education and standardisation.

8. Pashto in the Modern Period

The modern period brought significant changes in education, publishing, journalism, language planning and literary criticism.

Literary institutions, schools, newspapers, magazines, dictionaries and grammar books contributed to the formal study and wider dissemination of Pashto. Language academies and university departments supported research, teaching and the development of terminology.

Pashto literature expanded beyond classical poetry to include short stories, novels, drama, essays, biography, autobiography and modern poetry. Writers increasingly addressed questions of social change, political identity, education, conflict, gender, migration and human experience.

Radio, television and later digital media broadened the reach of spoken and written Pashto. Digital publishing has also made it easier to share Pashto literature, educational resources and language-learning materials across geographical boundaries.

9. Pashto in Afghanistan and Pakistan

Pashto is spoken on both sides of the Afghanistan-Pakistan border. The political boundary does not correspond to the full geographical distribution of the language or the historical connections among Pashto-speaking communities.

In Afghanistan, Pashto has a significant place in public life, education, literature and national cultural institutions. In Pakistan, it is widely spoken in Khyber Pakhtunkhwa, northern Balochistan and other areas with Pashtun populations. It is also used by communities living elsewhere in Pakistan and abroad.

Different institutional, educational and publishing environments have influenced the development of written standards and vocabulary. Despite regional differences, speakers share a substantial linguistic and literary heritage.

10. Challenges and Future Prospects

Pashto faces challenges common to many major regional languages. These include differences in spelling conventions, uneven access to educational resources, the need for technical terminology, and the limited availability of high-quality digital content in some fields.

At the same time, digital publishing, online education, electronic dictionaries, language-processing tools and social media create opportunities for wider use and preservation.

The future development of Pashto depends on sustained investment in literacy, teaching, research, publishing and digital resources. Preserving dialectal diversity while improving access to mutually intelligible written materials is an important part of this process.

Conclusion

Pashto is an Eastern Iranian language with a long history of oral transmission and a substantial literary tradition documented especially from the sixteenth century onward. Its development reflects linguistic continuity, regional interaction, literary creativity and changing social conditions.

A sound understanding of Pashto requires distinguishing established linguistic classification from uncertain historical claims, and oral heritage from independently verified written evidence. Its continuing use in literature, education, public life and digital communication demonstrates its enduring cultural importance.

د پښتو ژبې اصل، تاریخ او پرمختګ

۱. پېژندنه

پښتو د هندواروپايي ژبو د کورنۍ د ایراني څانګې له مهمو ژبو څخه ده. دا ژبه تر ډېره په افغانستان او پاکستان کې ویل کېږي، په ځانګړي ډول په هغو سیمو کې چې پښتانه پکې مېشت دي. د پښتو ویونکي د نړۍ په بېلابېلو نورو هېوادونو کې هم ژوند کوي.

پښتو یوازې د خبرو اترو وسیله نه ده، بلکې د تاریخ، شفاهي روایتونو، شاعرۍ، فلسفې، ټولنیزو ارزښتونو او کلتوري هویت د څرګندولو مهمه وسیله هم ده. د دې ژبې لغتونه، ګرامر، ګړدودونه او ادبي میراث د مرکزي آسیا، افغانستان او جنوبي آسیا د خلکو ترمنځ د پېړیو اړیکې څرګندوي.

د پښتو تاریخ باید له دوو اړخونو وڅېړل شي: لومړی، د ویلې کېدونکې ژبې تاریخي پرمختګ؛ او دویم، د لیکلي ادب مستند تاریخ. یوه ژبه کېدای شي له لیکلو اسنادو څخه ډېر پخوا موجوده وي، خو د هغې د لومړنیو پړاوونو د دقیقې پېژندنې لپاره کافي اسناد پاتې نه وي.

۲. د پښتو ژبنی اصل

پښتو د هندواروپايي ژبو له کورنۍ سره تړاو لري. په دې کورنۍ کې لومړی د هندواروپايي، بیا د هندواراني، وروسته د ایراني او په پای کې د ختیځو ایراني ژبو په ډله کې راځي.

د پښتو عمومي ژبنۍ درجه‌بندي داسې ده:

• هندواروپايي ژبې

• هندواراني ژبې

• ایراني ژبې

• ختیځې ایراني ژبې

• پښتو

دا درجه‌بندي د لغتونو، غږونو او ګرامري جوړښتونو د منظمې پرتله کولو پر بنسټ ولاړه ده. پښتو له نورو ایراني ژبو سره تاریخي اړیکې لري، خو خپل ځانګړي ژبني خصوصیات هم لري.

د پښتو د راپیدا کېدو دقیق تاریخي بهیر په بشپړ ډول نه دی روښانه شوی. څېړونکي د هغې د پخوانیو ژبنیو بڼو او جغرافیایي پراختیا په اړه بېلابېل نظرونه لري. له همدې امله، غوره ده چې د پښتو تاریخ د اوږدمهاله ژبني پرمختګ په توګه وڅېړل شي، نه دا چې د هغې د پیل لپاره یوه دقیقه نېټه وټاکل شي.

۳. لرغونې ریښې او تاریخي پرمختګ

د پښتو پخوانۍ ژبنۍ ریښې د ایراني ژبو له پراخ تاریخي چاپېریال سره تړاو لري. په دې سیمه کې ژبې د کډوالۍ، مېشتېدنې، سیاسي بدلونونو، سوداګرۍ او له ګاونډیو خلکو سره د اړیکو له امله د پېړیو په اوږدو کې بدلې شوې دي.

پښتو داسې ژبني خصوصیات ساتلي چې له فارسي او نورو ایراني ژبو څخه یې توپیر څرګندوي. د پښتو غږیز جوړښت، لغتونه او ګرامر د هغې ځانګړی تاریخي پرمختګ ښيي.

د پښتو لرغونی تاریخ یوازې د قومي نسب‌نامو یا دودیزو روایتونو له مخې نه شي ثابتېدای. د ژبې تاریخ او د قوم تاریخ یو له بل سره اړیکه لري، خو یو شان موضوعات نه دي. د ژبې تاریخ تر ډېره د ژبنیو پرتلو، لیکلو اسنادو او تاریخي څېړنو پر بنسټ معلومېږي.

که څه هم شفاهي روایتونه د پښتو د لرغونتوب یادونه کوي، خو د لومړنیو لیکلو اسنادو محدودیت د هغې د پخوانیو پړاوونو دقیق تاریخ ستونزمن کوي.

۴. د پاتې شویو نسخو تر دورې مخکې پښتو

د پښتو د تاریخ په لومړنیو پړاوونو کې ژبه تر ډېره د خبرو، کورنیو روایتونو، ولسي شاعرۍ، سندرو، کیسو او شفاهي بیان له لارې لېږدول کېده.

شفاهي دودونو د ټولنیزې حافظې په ساتلو کې مهم رول درلود. د نیکونو، اتلانو، جګړو، کډوالیو، مېلمه‌پالنې، ننګ او ټولنیزو اړیکو کیسې له یوه نسل څخه بل نسل ته لېږدول کېدې. ولسي شاعري، په ځانګړي ډول لنډې شعري بڼې، د احساساتو د بیان او د ورځني ژوند د تجربو د ساتلو مهمه وسیله وه.

د پخوانیو لیکلو نسخو نشتوالی دا معنا نه لري چې پښتو ژبه ساده وه یا پښتنو ادبي کلتور نه درلود. دا یوازې څرګندوي چې د ژبې د لومړني تاریخ د بشپړ بیاجوړولو لپاره کافي لیکلي اسناد نه دي پاتې شوي.

له همدې امله، څېړونکي باید د کلتوري ارزښت لرونکو روایتونو او هغو تاریخي ادعاوو ترمنځ توپیر وکړي چې په خپلواکو اسنادو تاییدېدای شي.

۵. د پښتو لومړنی لیکلی ادب

د پښتو د مستند لیکلي ادب تاریخ په ځانګړي ډول له شپاړسمې پېړۍ څخه روښانه کېږي.

بایزید انصاري، چې په پیر روښان مشهور دی او نږدې د ۱۵۲۵ او ۱۵۷۹ کلونو ترمنځ یې ژوند کړی، د پښتو د لومړني لیکلي ادب له مهمو شخصیتونو څخه دی. د هغه اثر خیرالبیان د پښتو لیکني تاریخ کې ځانګړی اهمیت لري او د پښتو د غږونو د لیکلو لپاره له ځانګړي شوي لیکدود سره تړاو لري.

د دې اثر پاتې شوې نسخې د پښتو د لیکني دود او املا د پرمختګ په اړه مهم معلومات وړاندې کوي.

اخوند دروېزه هم د پښتو د لومړني نثر له مهمو لیکوالانو څخه ګڼل کېږي. د هغه اثر مخزن الاسلام عموماً د اوولسمې پېړۍ له لومړیو سره تړل کېږي. دا ډول آثار ښيي چې پښتو د دیني، فکري او ادبي موخو لپاره په پراخه توګه کارول کېده.

د پښتو د ډېرو پخوانیو شاعرانو او اثارو په اړه هم روایتونه شته. د بېلګې په توګه، پټه خزانه چې د اتلسمې پېړۍ له یوې ټولګې سره تړاو لري، داسې شعرونه وړاندې کوي چې د ډېرو پخوانیو شاعرانو په نومونو منسوب شوي دي. خو د دې اثر اصالت او تاریخي ادعاوې د څېړونکو ترمنځ د اختلاف موضوع ده. له همدې امله، دا ادعاوې باید په احتیاط وڅېړل شي.

۶. د پښتو کلاسیکه ادبي دوره

اوولسمه پېړۍ د پښتو د شاعرۍ او ادبي بیان لپاره د پام وړ پرمختګونو دوره وه.

خوشحال خان خټک د پښتو د ادب له تر ټولو اغېزناکو شخصیتونو څخه شو. د هغه په آثارو کې اخلاق، مشري، ننګ، جګړه، سیاست، شخصي تجربې او ټولنیز ژوند مهم ځای لري.

رحمان بابا د تصوف، عاجزۍ، مینې، اخلاقو او د انسان د باطني ژوند په اړه د شاعرۍ له امله شهرت لري. د هغه شاعري د پښتو د ادبي او کلتوري میراث مهمه برخه ده.

نورو شاعرانو او لیکوالانو هم د پښتو د ادبي بڼو، موضوعاتو او لغتونو په پرمختګ کې ونډه لرله. پښتو شاعرۍ له ولسي دودونو سره اړیکه ساتله او په عین وخت کې یې د فارسي‌ژبې او اسلامي فکري چاپېریال له ادبي دودونو څخه هم اغېز اخیست.

کلاسیکې دورې ثابته کړه چې پښتو د فلسفي فکر، پیاوړې شاعرۍ او پراخو ادبي آثارو د پنځولو وړتیا لري.

۷. په اتلسمه او نولسمه پېړۍ کې پرمختګ

په اتلسمه او نولسمه پېړۍ کې پښتو د شاعرۍ، دیني لیکنو، تاریخي روایتونو، شفاهي دودونو او نثر له لارې پرمختګ ته دوام ورکړ.

په اتلسمه پېړۍ کې د دراني دولت رامنځته کېدو د پښتو کلتوري تاریخ ته سیاسي اهمیت هم ورکړ. احمد شاه دراني، چې عموماً د دراني امپراتورۍ بنسټګر ګڼل کېږي، د پښتو له شاعرۍ سره هم تړاو لري.

سیاسي بدلونونو، د واک د مرکزونو بدلېدو او له فارسي، اردو او نورو سیمه‌ییزو ژبو سره اړیکو پر ادبي تولید اغېز وکړ. پښتو له خپلو ژبنیو دودونو سره تړلې پاتې شوه، خو د اوږدمهاله کلتوري تعامل له لارې یې ځینې لغتونه او ادبي دودونه هم خپل کړل.

په نولسمه او شلمه پېړۍ کې د چاپي خپرونو او منظمې ژبنۍ څېړنې پراختیا د پښتو د ثبت، زده کړې او معیاري کولو لپاره نوي فرصتونه برابر کړل.

۸. په معاصره دوره کې پښتو

معاصرې دورې د زده کړې، خپرندویۍ، ژورنالېزم، ژبني پلان جوړونې او ادبي کره کتنې په برخو کې مهم بدلونونه رامنځته کړل.

ادبي بنسټونو، ښوونځیو، ورځپاڼو، مجلو، قاموسونو او ګرامري کتابونو د پښتو د منظمې مطالعې او خپرېدو ملاتړ وکړ. د ژبې اکاډمیو او پوهنتوني څانګو د څېړنې، تدریس او اصطلاحاتو د پراختیا لپاره زمینه برابره کړه.

پښتو ادب له کلاسیکې شاعرۍ څخه هاخوا لنډې کیسې، ناولونه، ډرامې، مقالې، ژوندلیکونه، ځان‌ژوندلیکونه او معاصر شعرونه هم رانغاړي. لیکوالانو د ټولنیز بدلون، سیاسي هویت، زده کړې، شخړو، جنسیت، کډوالۍ او انساني تجربو په اړه لیکنې وکړې.

راډیو، ټلوېزیون او وروسته ډیجیټلي رسنیو د پښتو د ویلو او لوستلو ساحه پراخه کړه. ډیجیټلي خپرونې د پښتو ادبي اثارو، ښوونیزو سرچینو او د ژبې د زده کړې موادو شریکول هم اسانه کړي دي.

۹. په افغانستان او پاکستان کې پښتو

پښتو د افغانستان او پاکستان دواړو خواوو ته ویل کېږي. سیاسي پوله د پښتو د ژبې له ټولې جغرافیایي پراختیا او د پښتو ویونکو د تاریخي اړیکو سره بشپړ سمون نه لري.

په افغانستان کې پښتو په عامه ژوند، زده کړه، ادب او ملي کلتوري بنسټونو کې مهم ځای لري. په پاکستان کې دا ژبه په خیبر پښتونخوا، شمالي بلوچستان او نورو پښتون مېشتو سیمو کې په پراخه کچه ویل کېږي. د پاکستان په نورو سیمو او بهرنیو هېوادونو کې هم پښتو ویونکي ژوند کوي.

بېلابېلو تعلیمي، اداري او خپرنیزو چاپېریالونو د لیکلي معیار او لغتونو پر پرمختګ اغېز کړی دی. له سیمه‌ییزو توپیرونو سره سره، پښتو ویونکي د پام وړ ګډ ژبنی او ادبي میراث لري.

۱۰. ننګونې او راتلونکی

پښتو له هغو ننګونو سره مخ ده چې د ډېرو سیمه‌ییزو ژبو لپاره عامې دي. په دې کې د املا د دودونو توپیر، ښوونیزو سرچینو ته نابرابر لاسرسی، د تخنیکي اصطلاحاتو اړتیا او په ځینو برخو کې د باکیفیته ډیجیټلي موادو کمښت شامل دي.

خو ډیجیټلي خپرونې، انلاین زده کړه، برېښنايي قاموسونه، د ژبې د پروسس وسایل او ټولنیزې رسنۍ د پښتو د پراختیا او ساتنې لپاره نوي فرصتونه برابروي.

د پښتو راتلونکی پرمختګ د سواد، تدریس، څېړنې، خپرندویۍ او ډیجیټلي سرچینو په دوامدار ملاتړ پورې تړلی دی. د ګړدودونو تنوع ساتل او په عین وخت کې د یو بل لپاره د پوهېدو وړ لیکلو موادو پراخول د دې بهیر مهمې برخې دي.

پایله

پښتو یوه ختیځه ایراني ژبه ده چې اوږد شفاهي تاریخ او د شپاړسمې پېړۍ له وخته په مستندو لیکلو آثارو کې څرګند ادبي میراث لري. د دې ژبې پرمختګ د ژبني دوام، سیمه‌ییزو اړیکو، ادبي نوښت او ټولنیزو بدلونونو څرګندونه کوي.

د پښتو د تاریخ سمه مطالعه دا غوښتنه کوي چې د ژبنۍ درجه‌بندۍ ثابت حقایق له نامعلومو تاریخي ادعاوو څخه، او شفاهي میراث له خپلواکو لیکلو اسنادو څخه جلا وپېژندل شي. په ادب، زده کړه، عامه ژوند او ډیجیټلي اړیکو کې د پښتو دوامداره کارونه د هغې کلتوري اهمیت څرګندوي.

36 Key Takeaways for Exams

1. Pashto belongs to the Indo-European language family.

2. It is part of the Indo-Iranian branch.

3. Pashto belongs to the Iranian branch.

4. Pashto is generally classified as an Eastern Iranian language.

5. Afghanistan and Pakistan are its principal centres.

6. Pashto has a substantial oral tradition.

7. Oral literature preserves cultural memory.

8. Spoken language history predates surviving written evidence.

9. Exact origins cannot be assigned a universally agreed date.

10. Linguistic history differs from ethnic genealogy.

11. Pashto has distinctive phonological features.

12. Its grammar reflects a long developmental history.

13. The documented literary record becomes clearer from the sixteenth century.

14. Bayazid Ansari is also known as Pir Roshan.

15. Khair-ul-Bayan is an important early Pashto work.

16. Pashto script development is associated with early literary activity.

17. Akhund Darweza was an important early prose writer.

18. Makhzan-ul-Islam is associated with the early seventeenth century.

19. Pata Khazana contains disputed historical claims.

20. Oral traditions are culturally significant historical sources.

21. Khushal Khan Khattak was a major classical poet.

22. Rahman Baba is renowned for spiritual and ethical poetry.

23. Classical Pashto literature explored diverse themes.

24. Persianate literary culture influenced Pashto writing.

25. The Durrani period is significant in regional history.

26. Printing helped expand literary circulation.

27. Modern Pashto includes prose and drama.

28. Journalism contributed to language development.

29. Educational institutions supported standardisation.

30. Pashto is spoken across the Afghanistan-Pakistan border.

31. Written conventions may differ regionally.

32. Dialect diversity is part of Pashto’s heritage.

33. Digital publishing creates new opportunities.

34. Technical terminology remains an area of development.

35. Early literary claims should be evaluated critically.

36. Pashto remains an important language of culture and identity.

د ازموینو لپاره ۳۶ مهم ټکي

1. پښتو د هندواروپايي ژبو له کورنۍ سره تړاو لري.

2. پښتو د هندواراني ژبو د څانګې برخه ده.

3. پښتو د ایراني ژبو په ډله کې راځي.

4. پښتو عموماً د ختیځو ایراني ژبو په ډله کې شمېرل کېږي.

5. افغانستان او پاکستان د پښتو د ویونکو مهم مرکزونه دي.

6. پښتو پیاوړی شفاهي ادبي میراث لري.

7. شفاهي ادب کلتوري حافظه ساتي.

8. د ژبې ویلې کېدونکی تاریخ له پاتې شویو لیکلو اسنادو څخه پخوانی دی.

9. د پښتو د پیل لپاره یوه دقیقه او ټولو منلې نېټه نشته.

10. د ژبې تاریخ د قومي نسب‌نامې له تاریخ سره یو شان نه دی.

11. پښتو ځانګړي غږیز خصوصیات لري.

12. د پښتو ګرامر اوږدمهاله ژبنی پرمختګ څرګندوي.

13. د پښتو مستند ادبي تاریخ له شپاړسمې پېړۍ څخه روښانه کېږي.

14. بایزید انصاري په پیر روښان مشهور دی.

15. خیرالبیان د پښتو له مهمو لومړنیو آثارو څخه دی.

16. د پښتو د لیکدود پرمختګ له لومړنیو ادبي فعالیتونو سره تړاو لري.

17. اخوند دروېزه د پښتو مهم لومړنی نثرلیکوال و.

18. مخزن الاسلام د اوولسمې پېړۍ له لومړیو سره تړاو لري.

19. پټه خزانه ځینې اختلافي تاریخي ادعاوې لري.

20. شفاهي روایتونه کلتوري ارزښت لرونکې سرچینې دي.

21. خوشحال خان خټک د پښتو ستر کلاسیک شاعر دی.

22. رحمان بابا د تصوفي او اخلاقي شاعرۍ له امله مشهور دی.

23. کلاسیک پښتو ادب بېلابېلې موضوعګانې څېړلې دي.

24. د فارسي‌ژبې ادبي چاپېریال پر پښتو لیکنو اغېز کړی دی.

25. د دراني دورې سیمه‌ییز تاریخي اهمیت ډېر دی.

26. چاپ د ادبي آثارو په خپرېدو کې مرسته وکړه.

27. معاصر پښتو ادب نثر او ډرامه هم رانغاړي.

28. ژورنالېزم د ژبې په پرمختګ کې ونډه لرلې ده.

29. ښوونیزو بنسټونو د معیاري کولو ملاتړ کړی دی.

30. پښتو د افغانستان او پاکستان دواړو خواوو ته ویل کېږي.

31. لیکلي دودونه په سیمه‌ییزه کچه توپیر لرلای شي.

32. د ګړدودونو تنوع د پښتو د میراث برخه ده.

33. ډیجیټلي خپرونې نوي فرصتونه برابروي.

34. تخنیکي اصطلاحات د پرمختګ یوه مهمه برخه ده.

35. د پخواني ادب تاریخي ادعاوې باید په کره توګه وڅېړل شي.

36. پښتو د کلتور او هویت مهمه ژبه ده.