Table of Contents
Pashto Verbs, Tenses, Aspect and Agreement
English Section
Introduction
Verbs are among the most important elements of Pashto grammar. They express actions, events, states, and processes, and they help establish the relationship between the participants in a sentence.
Pashto verbs can vary according to tense, aspect, person, number, mood, and grammatical construction. Some forms are also affected by gender or agreement patterns. Understanding these features is essential for expressing time, completing sentences correctly, and interpreting both everyday speech and literary texts.
1. What Is a Verb?
A verb expresses an action, event, state, or process.
Examples include:
-
کول — to do
-
تلل — to go
-
راتلل — to come
-
خوړل — to eat
-
لیکل — to write
-
لوستل — to read
-
لیدل — to see
Verbs may be used independently in finite forms or appear in non-finite forms such as infinitives and participles. The precise form depends on the grammatical construction.
2. Verb Stems and Conjugation
Conjugation is the process by which a verb changes form to express grammatical information. Pashto verbs have patterns that learners must recognize, including differences between forms used for present-related meanings and forms used in past constructions.
Not every verb follows exactly the same pattern. Some verbs have irregular forms, and compound verbs may combine a noun, adjective, or other element with a verbal component.
For effective learning, students should study verbs through complete paradigms and example sentences rather than memorizing a single dictionary form.
3. Tense: Present, Past, and Future
Tense relates the time of an event to the time of speaking or another reference point.
Present
Present-related forms may describe current activities, general truths, habits, or repeated events.
زه کتاب لولم.
I read a book / I am reading a book.
The most appropriate English translation depends on context because the mapping between Pashto and English forms is not always one-to-one.
Past
Past constructions describe events or states associated with an earlier time.
ما کتاب ولوست.
I read the book.
This example illustrates a past construction; the precise interpretation depends on context and the form of the verb.
Future
Future meaning can be expressed through appropriate verbal forms and constructions, often with the future marker به.
زه به سبا راشم.
I will come tomorrow.
The choice of form can depend on the type of verb, the intended meaning, and the surrounding sentence.
4. Aspect: How an Event Unfolds
Tense and aspect are related but different. Tense concerns temporal location, while aspect concerns how an event is viewed, such as whether it is ongoing, repeated, completed, or presented as a whole.
Pashto has an important distinction between imperfective and perfective verb forms.
Imperfective forms commonly present an action as ongoing, habitual, repeated, or otherwise viewed without emphasizing it as a complete whole.
Perfective forms commonly present an event as a bounded or complete whole.
These distinctions do not correspond mechanically to a single English tense. Translation depends on context, the verb, and the grammatical construction.
5. Transitive and Intransitive Verbs
A transitive verb typically takes a direct object, while an intransitive verb does not require one.
For example:
احمد کتاب لولي.
Ahmad reads a book.
Here, کتاب is the object of the verb لولي.
ماشوم ویده شو.
The child fell asleep.
This sentence does not require a direct object.
Some verbs can be used in more than one pattern, and the classification may depend on the meaning and construction in which they appear.
6. Person and Number
Verbs may show grammatical information about person and number. Person distinguishes first person, second person, and third person. Number distinguishes singular and plural.
The relevant forms depend on the verb and construction. Learners should practise verbs with different subjects and objects, paying attention to the forms that occur in each context.
7. Gender and Agreement
Gender can influence certain agreement patterns in Pashto, particularly in constructions involving past-tense transitive verbs and their participants.
However, Pashto agreement cannot be described adequately by saying that every verb always agrees with its subject. In some past-tense transitive constructions, the grammatical relationship between the verb and the participants differs from the pattern found in many present-tense constructions.
This is an important feature for advanced learners. The safest approach is to study common verb constructions systematically and observe which participant controls agreement in each one.
8. Mood and Imperatives
Mood expresses the speaker’s attitude toward an event, such as whether it is presented as a statement, command, wish, or possibility.
Imperative forms are used for commands and requests.
Examples:
-
راشه! — Come!
-
کښېنه! — Sit down!
-
ولوله! — Read!
The form used may vary according to the person being addressed, the verb, and the degree of politeness or formality.
9. Negation and Questions
Verbs occur in negative and interrogative constructions as well as affirmative statements. Negation may use a negative particle or another construction-specific form. Questions may be formed through interrogative words, intonation, or grammatical patterns.
Learners should practise affirmative, negative, and interrogative versions of the same sentence to understand how the verb behaves in each form.
10. Compound Verbs
Compound verbs are common in Pashto. They combine a verbal component with another meaningful element, such as a noun or adjective.
A compound verb often expresses a meaning that cannot be understood simply by translating each component separately. Some compounds are idiomatic, so they should be learned as complete expressions.
11. Practical Methods for Learning Verbs
An effective verb-learning routine should include:
-
recording the infinitive and basic meaning;
-
learning the main present-related and past forms;
-
studying perfective and imperfective patterns;
-
practising different persons and numbers;
-
creating affirmative, negative, and interrogative sentences; and
-
observing agreement in complete examples.
Reading stories, listening to natural speech, and translating short passages help learners understand how verb forms function in real contexts.
Conclusion
Pashto verbs express actions, events, states, and processes. Tense locates events in time, aspect presents the way events unfold, and agreement links grammatical forms within a sentence. Transitivity, person, number, mood, and negation also shape verb use. A systematic study of verbs through complete examples provides a strong foundation for fluent and accurate Pashto.
36 Key Takeaways for Exams
-
Verbs express actions, events, states, and processes.
-
کول means “to do.”
-
تلل means “to go.”
-
راتلل means “to come.”
-
خوړل means “to eat.”
-
لیکل means “to write.”
-
لوستل means “to read.”
-
Conjugation changes a verb’s form.
-
Pashto verbs do not all follow identical patterns.
-
Some verbs have irregular forms.
-
Compound verbs combine a verbal component with another element.
-
Tense relates an event to a time reference.
-
Present-related forms can express habits or current activities.
-
Past constructions refer to earlier events or states.
-
Future meaning can be expressed using به in appropriate constructions.
-
Translation depends on context.
-
Aspect concerns how an event is viewed.
-
Imperfective forms may express ongoing or habitual activity.
-
Perfective forms commonly present an event as a whole.
-
Tense and aspect are different grammatical categories.
-
A transitive verb typically takes a direct object.
-
An intransitive verb does not require a direct object.
-
Some verbs can occur in different patterns.
-
Person distinguishes first, second, and third person.
-
Number distinguishes singular and plural.
-
Verbal forms depend on the construction.
-
Gender can affect some agreement patterns.
-
Pashto agreement is not always simple subject-verb agreement.
-
Some past-tense transitive constructions have distinctive agreement patterns.
-
Mood expresses how an event is presented.
-
Imperatives express commands or requests.
-
Negation turns an affirmative meaning into a negative one.
-
Questions use interrogative words or grammatical patterns.
-
Compound verbs may have idiomatic meanings.
-
Reading and listening help learners recognize verb forms.
-
Learning complete sentence patterns improves grammatical accuracy.
د پښتو برخه
سریزه
فعلونه د پښتو ګرامر له مهمو عناصرو څخه دي. فعلونه عملونه، پېښې، حالتونه او بهیرونه بیانوي او په جمله کې د ګډونوالو ترمنځ د اړیکو په څرګندولو کې مرسته کوي.
په پښتو کې فعلونه د زمانې، اړخ، شخص، شمېر، وجه او ګرامري جوړښت له مخې بدلېدای شي. ځینې بڼې د جنس یا مطابقت له اصولو سره هم تړاو لري. د دغو ځانګړنو زدهکړه د وخت د بیان، د سمو جملو د جوړولو او د ورځنیو خبرو او ادبي متنونو د پوهېدو لپاره اړینه ده.
۱. فعل څه شی دی؟
فعل هغه کلمه ده چې عمل، پېښه، حالت یا بهیر بیانوي.
بېلګې:
-
کول
-
تلل
-
راتلل
-
خوړل
-
لیکل
-
لوستل
-
لیدل
فعلونه په تصریفي بڼو کې د جملې اصلي برخه جوړولای شي او په غیرتصریفي بڼو، لکه مصدرونو او ځینو فعلي صفتونو کې هم راځي. دقیقه بڼه یې په ګرامري جوړښت پورې اړه لري.
۲. د فعل ریښې او تصریف
تصریف هغه بهیر دی چې فعل د ګرامري معلوماتو د څرګندولو لپاره خپله بڼه بدلوي. د پښتو فعلونه داسې جوړښتي نمونې لري چې زدهکوونکي باید وپېژني، په ځانګړي ډول د هغو بڼو ترمنځ توپیر چې د اوسني وخت له معناوو او د تېر وخت له جوړښتونو سره کارول کېږي.
ټول فعلونه یوه واحده قاعده نه تعقیبوي. ځینې فعلونه نامنظمې بڼې لري، او مرکب فعلونه ښايي یو نوم، صفت یا بل عنصر له فعلي برخې سره یوځای کړي.
د اغېزمنې زدهکړې لپاره، زدهکوونکي باید فعلونه د بشپړو تصریفي جدولونو او بېلګو جملو له لارې زده کړي، نه یوازې یوه قاموسي بڼه حفظ کړي.
۳. زمانه: اوسنی، تېر او راتلونکی
زمانه د یوې پېښې وخت د وینا له وخت یا بل مرجع وخت سره تړي.
اوسنی وخت
د اوسني وخت اړوندې بڼې اوسني فعالیتونه، عمومي حقیقتونه، عادتونه یا تکراري پېښې بیانولای شي.
زه کتاب لولم.
دا جمله د سیاق له مخې د “I read a book” یا “I am reading a book” معنا ورکولای شي.
د پښتو او انګلیسي د زمانو ترمنځ اړیکه تل یو پر یو نه وي؛ له همدې امله، دقیقه ژباړه د سیاق له مخې ټاکل کېږي.
تېر وخت
د تېر وخت جوړښتونه هغه پېښې یا حالتونه بیانوي چې له اوسني وخت څخه مخکې واقع شوي وي.
ما کتاب ولوست.
دا جمله د تېر وخت یو جوړښت ښيي. دقیقه معنا یې د سیاق او د فعل له بڼې سره تړاو لري.
راتلونکی وخت
د راتلونکي معنا د مناسبو فعلي بڼو او جوړښتونو له لارې څرګندېدای شي. په ډېرو جوړښتونو کې د راتلونکي نښه به کارول کېږي.
زه به سبا راشم.
د فعل انتخاب د فعل له ډول، د ویونکي له موخې او د جملې له نورو عناصرو سره تړاو لري.
۴. اړخ: د پېښې څرنګوالی
زمانه او اړخ سره تړاو لري، خو یو شان نه دي. زمانه د پېښې وخت څرګندوي، په داسې حال کې چې اړخ ښيي پېښه څنګه وړاندې کېږي؛ مثلاً د روان عمل، عادت، تکرار، بشپړې شوې پېښې یا ټول عمل په توګه.
په پښتو کې د ناتمام او بشپړ اړخ ترمنځ توپیر مهم دی.
د ناتمام اړخ بڼې عموماً عمل روان، عادي، تکراري یا داسې وړاندې کوي چې د بشپړ ټول عمل په توګه پرې ټینګار نه کېږي.
د بشپړ اړخ بڼې عموماً پېښه د یوه محدود یا بشپړ عمل په توګه وړاندې کوي.
دا توپیرونه د انګلیسي له یوه ځانګړي وخت سره په میخانیکي ډول برابر نه دي. ژباړه د سیاق، فعل او ګرامري جوړښت له مخې ټاکل کېږي.
۵. متعدي او لازم فعلونه
متعدي فعل عموماً مستقیم مفعول اخلي، خو لازم فعل مستقیم مفعول ته اړتیا نه لري.
د بېلګې په توګه:
احمد کتاب لولي.
په دې جمله کې «کتاب» د «لولي» فعل مفعول دی.
ماشوم ویده شو.
دا جمله مستقیم مفعول ته اړتیا نه لري.
ځینې فعلونه په بېلابېلو جوړښتونو کې کارول کېدای شي. د فعل طبقهبندي د هغه له معنا او ګرامري استعمال سره تړاو لري.
۶. شخص او شمېر
فعلونه د شخص او شمېر په اړه ګرامري معلومات څرګندولای شي. شخص لومړی، دویم او درېیم شخص توپیروي، په داسې حال کې چې شمېر مفرد او جمع جلا کوي.
مناسبه فعلي بڼه د فعل او جملې له جوړښت سره تړاو لري. زدهکوونکي باید فعلونه له بېلابېلو فاعلونو او مفعولونو سره تمرین کړي او د هر جوړښت بڼې په دقت وڅاري.
۷. جنس او مطابقت
جنس د پښتو پر ځینو مطابقتي جوړښتونو اغېز کولای شي، په ځانګړي ډول د تېر وخت د ځینو متعدي فعلونو په جوړښتونو کې.
خو د پښتو مطابقت په دې ساده جمله نه شي تشریح کېدای چې هر فعل تل له فاعل سره مطابقت کوي. د تېر وخت په ځینو متعدي جوړښتونو کې د فعل او ګډونوالو ترمنځ ګرامري اړیکه له هغو بڼو سره توپیر لري چې په ډېرو اوسنیو جوړښتونو کې لیدل کېږي.
دا ځانګړنه د پرمختللو زدهکوونکو لپاره مهمه ده. غوره لاره دا ده چې د فعلونو عام جوړښتونه په منظم ډول زده شي او په هر جوړښت کې وکتل شي چې مطابقت له کوم ګرامري عنصر سره تړاو لري.
۸. وجه او امریه بڼې
وجه د ویونکي دریځ څرګندوي، لکه دا چې پېښه د خبر، امر، غوښتنې یا امکان په توګه وړاندې کېږي.
امریه بڼې د امر او غوښتنې لپاره کارول کېږي.
بېلګې:
-
راشه!
-
کښېنه!
-
ولوله!
د فعل مناسبه بڼه د مخاطب، فعل او د ادب یا رسميت له کچې سره سم بدلېدای شي.
۹. نفي او پوښتنې
فعلونه په مثبتو جملو سربېره په منفي او پوښتنیزو جوړښتونو کې هم کارول کېږي. نفي د منفي ویي یا د اړوند جوړښت د ځانګړې بڼې له لارې څرګندېږي. پوښتنې د پوښتنیزو کلمو، آهنګ یا ګرامري جوړښتونو له لارې جوړېدای شي.
زدهکوونکي باید د یوې جملې مثبت، منفي او پوښتنیز شکلونه تمرین کړي، څو د فعل د بڼې بدلونونه درک کړي.
۱۰. مرکب فعلونه
مرکب فعلونه په پښتو کې ډېر کارول کېږي. په دې فعلونو کې یوه فعلي برخه له بل معنا لرونکي عنصر، لکه نوم یا صفت، سره یوځای کېږي.
د مرکب فعل معنا تل د هرې برخې د جلا ژباړې له لارې نه شي درک کېدای. ځینې مرکب فعلونه اصطلاحي معنا لري، نو باید د بشپړو څرګندونو په توګه زده شي.
۱۱. د فعلونو د زدهکړې عملي لارې
د فعلونو د زدهکړې اغېزمنه طریقه دا برخې رانغاړي:
-
د مصدر او بنسټیزې معنا ثبتول؛
-
د اوسني او تېر وخت د مهمو بڼو زدهکړه؛
-
د بشپړ او ناتمام اړخ د نمونو مطالعه؛
-
د بېلابېلو اشخاصو او شمېرونو تمرین؛
-
د مثبتو، منفي او پوښتنیزو جملو جوړول؛
-
په بشپړو بېلګو کې د مطابقت څارل.
د کیسو لوستل، د طبیعي وینا اورېدل او د لنډو متنونو ژباړه له زدهکوونکو سره مرسته کوي چې د فعلونو واقعي استعمال درک کړي.
پایله
د پښتو فعلونه عملونه، پېښې، حالتونه او بهیرونه بیانوي. زمانه د پېښې وخت ټاکي، اړخ د پېښې د وړاندې کولو څرنګوالی څرګندوي او مطابقت په جمله کې ګرامري بڼې سره تړي. د فعل متعدي یا لازم والی، شخص، شمېر، وجه او نفي هم د فعل پر استعمال اغېز لري. د بشپړو جملو له لارې د فعلونو منظمه مطالعه د روانې او دقیقې پښتو لپاره پیاوړی بنسټ برابروي.
د ازموینو لپاره ۳۶ مهم ټکي
-
فعلونه عملونه، پېښې، حالتونه او بهیرونه بیانوي.
-
«کول» د “to do” معنا لري.
-
«تلل» د “to go” معنا لري.
-
«راتلل» د “to come” معنا لري.
-
«خوړل» د “to eat” معنا لري.
-
«لیکل» د “to write” معنا لري.
-
«لوستل» د “to read” معنا لري.
-
تصریف د فعل بڼه بدلوي.
-
ټول پښتو فعلونه یو شان جوړښت نه لري.
-
ځینې فعلونه نامنظمې بڼې لري.
-
مرکب فعلونه فعلي برخه له بل عنصر سره یوځای کوي.
-
زمانه پېښه له وخت سره تړي.
-
د اوسني وخت بڼې عادتونه یا روان فعالیتونه بیانولای شي.
-
د تېر وخت جوړښتونه پخوانۍ پېښې یا حالتونه بیانوي.
-
«به» په مناسبو جوړښتونو کې د راتلونکي معنا څرګندوي.
-
د ژباړې انتخاب د سیاق له مخې کېږي.
-
اړخ د پېښې د وړاندې کولو څرنګوالی بیانوي.
-
د ناتمام اړخ بڼې روان یا عادي عمل څرګندولای شي.
-
د بشپړ اړخ بڼې پېښه د بشپړ عمل په توګه وړاندې کوي.
-
زمانه او اړخ بېلابېلې ګرامري کټګورۍ دي.
-
متعدي فعل عموماً مستقیم مفعول اخلي.
-
لازم فعل مستقیم مفعول ته اړتیا نه لري.
-
ځینې فعلونه په بېلابېلو جوړښتونو کې کارول کېږي.
-
شخص لومړی، دویم او درېیم شخص توپیروي.
-
شمېر مفرد او جمع توپیروي.
-
د فعل بڼه د جملې له جوړښت سره تړاو لري.
-
جنس پر ځینو مطابقتي بڼو اغېز کولای شي.
-
د پښتو مطابقت تل ساده فاعل ـ فعل مطابقت نه دی.
-
د تېر وخت ځینې متعدي جوړښتونه ځانګړي مطابقتي اصول لري.
-
وجه د پېښې په اړه د ویونکي دریځ څرګندوي.
-
امریه بڼې د امر یا غوښتنې لپاره کارول کېږي.
-
نفي مثبتې معناوې منفي کوي.
-
پوښتنې پوښتنیزې کلمې یا ګرامري جوړښتونه کاروي.
-
مرکب فعلونه اصطلاحي معنا لرلای شي.
-
لوستل او اورېدل د فعلونو د بڼو په پېژندنه کې مرسته کوي.
-
د بشپړو جملو زدهکړه د ګرامري دقت کچه لوړوي.