Rahman Baba | رحمان بابا

English Version

Rahman Baba: Life, Sufi Philosophy, Poetry and Literary Legacy

Introduction

Rahman Baba (رحمان بابا), whose name is commonly given as Abdul Rahman Mohmand, is one of the most celebrated poets in the history of Pashto literature. His poetry combines spiritual reflection, love, humility, moral wisdom and compassion for humanity. While many classical poets explored questions of power, tribal identity and political struggle, Rahman Baba turned much of his attention toward the human heart, the search for God, the purification of character and the responsibilities people owe one another.

His poetry has travelled far beyond the literary world. Pashto-speaking communities have recited his verses in homes, gatherings, religious settings and musical performances for generations. His popularity rests partly on his accessible language: he can express profound spiritual ideas through images drawn from everyday life. His work remains an important source for understanding Pashtun moral thought, religious sensibility and literary culture.

Life and Historical Background

Rahman Baba lived during the seventeenth and early eighteenth centuries in the region around Peshawar, then part of the wider Mughal political world. His exact dates and several details of his life remain uncertain. Biographical traditions commonly place him around 1632/1633–1706/1707, while some modern accounts use approximate dates extending to 1711. These differences reflect the limited contemporary documentation available about his life.

He belonged to the Mohmand community of the Ghoryakhel Pashtuns. His honorific title, “Baba,” conveys the respect and affection with which generations of Pashto speakers have regarded him. Unlike a title based on political office or military achievement, his reputation developed primarily through the spiritual authority, wisdom and emotional power attributed to his poetry.

Many stories about Rahman Baba describe him as a humble and contemplative person who preferred spiritual reflection to worldly ambition. Such traditions are part of his cultural legacy, but they should not all be treated as independently verified historical facts. The most reliable starting point for understanding his thought is the poetry itself, read alongside the manuscript and scholarly traditions surrounding his Diwan.

The Diwan: His Principal Literary Work

Rahman Baba’s collected poetry is known as the Diwan, a collection of poems predominantly composed in Pashto. It is widely regarded as one of the most influential works in the Pashto literary canon. Most of the poems are ghazals, a poetic form associated with lyric expression, musicality, love, spiritual longing and reflection.

The Diwan circulated in handwritten manuscripts before it appeared in print. The first widely noted printed edition was published in Lahore in 1877 through the work of T. P. Hughes and his collaborators. Scholars have since examined different manuscripts and editions, finding variations in spelling, wording and the poems included. This manuscript history is important: not every verse circulating online or attributed to Rahman Baba should automatically be accepted as an exact, authoritative quotation.

The ghazal form suited Rahman Baba’s style. Its compact structure allowed him to express a moral observation, spiritual insight or emotional truth in memorable language. His poems often use familiar images and balanced phrases that make them easy to recite and remember.

Major Themes in His Poetry

1. Divine Love and Spiritual Longing

Divine love is central to Rahman Baba’s poetic world. Love is not simply a passing emotion; it can become a path toward self-knowledge, humility and closeness to God. His poetry repeatedly suggests that spiritual understanding requires more than outward display. It demands sincerity, compassion and a transformation of the inner self.

Rahman Baba’s spiritual outlook belongs to the broad Sufi tradition of Islamic thought, although details of his formal affiliation with particular Sufi orders are disputed. His poems are best understood through their recurring concerns with love, devotion, ethical conduct and the struggle against pride.

2. Humanity Beyond Tribal Boundaries

Rahman Baba’s poetry is especially notable for placing love above narrow tribal identification. In a society where lineage and group affiliation can carry great social importance, his poetry repeatedly invites readers to look beyond such divisions.

One well-known couplet expresses this idea:

زه عاشق يم سر او کار مې دی له عشقه
نه خليل، نه داودزي يم، نه مومند

Natural English rendering:

I am a lover; my life and work belong to love.
I am neither Khalil, nor Daudzai, nor Mohmand.

The wording may vary slightly across editions and transliterations. The central idea is clear: love becomes a higher identity than tribal affiliation. The striking feature of the couplet is that the poet identifies himself as a Mohmand yet poetically refuses to let tribal identity define the limits of his humanity. His message is not that cultural identities must disappear, but that they should not outweigh love and moral fellowship.

3. Knowledge Must Lead to Action

Rahman Baba challenges the separation between religious knowledge and ethical behaviour. Learning, scripture and public expressions of piety have little value if they do not shape a person’s actions.

A commonly cited couplet reads:

بې عمل که کتاب کېږدي په سر څه شو
ګويا ايښی يې تر پښو لاندې کتاب

Natural English rendering:

What is achieved when someone without good deeds places a book upon their head?
It is as though that person has placed the book beneath their feet.

The image is deliberately forceful. A book held above the head may symbolize outward reverence, but the poem asks whether that reverence has entered the reader’s conduct. The verse criticizes hypocrisy and reminds readers that knowledge carries moral responsibility. Its significance extends beyond religious learning to education, leadership and public service: knowledge should improve the way people treat others.

4. Patience, Effort and Responsibility

Rahman Baba also speaks to the relationship between effort and achievement. His ethical vision does not encourage people to wait passively for a better life. Rather, it stresses perseverance and the willingness to endure difficulty.

Another widely cited couplet says:

بې زحمته راحت نشته زما وروره
که راحت غواړې زحمت درلره بويه

Natural English rendering:

There is no comfort without effort, my brother;
if you desire comfort, you must be prepared to work.

The direct address, “my brother,” gives the verse the character of practical advice. The lesson applies to learning, livelihood, personal development and community progress. Rahman Baba’s wisdom often works through this combination of simplicity and depth: the language is accessible, but the principle remains enduring.

5. Humility and Criticism of Worldly Pride

The poet repeatedly questions arrogance, greed and excessive attachment to status. Wealth, social rank and outward appearance are temporary; character and the quality of one’s relationships are more lasting. His poetry encourages readers to examine their motives rather than judge themselves through possessions or public recognition.

This emphasis on humility does not make his work socially indifferent. By criticizing pride and hypocrisy, he also challenges the behaviour of people who use status or religious language to claim superiority over others.

6. Compassion and Moral Fellowship

Compassion is a recurring foundation of Rahman Baba’s ethical outlook. A person’s worth is measured not merely by ritual, reputation or ancestry, but by the capacity to act with kindness and fairness. His poetry offers a moral language through which readers can consider injustice, hostility, envy and the damage caused by selfishness.

His humanism emerges from a spiritual framework: love for humanity and devotion to God are closely connected rather than competing commitments.

Language and Poetic Style

Rahman Baba’s poetry is renowned for its clarity, musical quality and memorable expression. His language often resembles thoughtful speech, yet it carries carefully shaped rhythm, rhyme, imagery and rhetorical balance.

Several features distinguish his style:

• Simplicity: Complex moral and spiritual ideas are expressed through familiar words and everyday experiences.
• Musicality: The rhythm and sound patterns of his ghazals make them effective in oral recitation and musical performance.
• Conciseness: A short couplet can contain a complete ethical argument or spiritual observation.
• Proverb-like expression: Many lines are remembered and repeated because they offer practical guidance in a compact form.
• Symbolism: Love, the heart, the journey, the beloved and the contrast between appearance and reality can carry spiritual as well as emotional meanings.

The combination of accessible language and philosophical depth helps explain why Rahman Baba’s poetry remains meaningful to readers with different levels of formal education.

Rahman Baba and Khushal Khan Khattak

Rahman Baba and Khushal Khan Khattak are two towering figures of classical Pashto literature, but their poetic emphases differ. Khushal Khan is strongly associated with leadership, honour, courage, political resistance and Pashtun collective identity. Rahman Baba is especially associated with spiritual love, humility, moral conduct and the unity of humanity.

This contrast should not be turned into an absolute division. Both poets addressed ethics, human weakness and the responsibilities of individuals. Their different emphases demonstrate the breadth of classical Pashto literature: it could speak both to public and political life and to the inner life of the individual.

Influence and Continuing Relevance

Rahman Baba’s influence extends through oral recitation, religious and cultural gatherings, music, education and the continuing publication of his Diwan. His verses have been translated and studied by scholars interested in Pashto literature, Sufism, translation and South Asian intellectual history.

His message remains relevant in a world marked by social division, material competition and public displays of virtue. His poetry asks difficult questions: Does knowledge change behaviour? Can love overcome inherited divisions? What is the value of status without humility? What responsibilities accompany faith and learning?

These questions are not confined to one historical period or community. They help explain the enduring appeal of Rahman Baba’s poetry.

Conclusion

Rahman Baba occupies a central place in the literary and spiritual heritage of Pashto. His achievement lies in joining musical poetic expression with ethical reflection and spiritual depth. Through the Diwan, he made profound ideas accessible without reducing them to mere slogans.

His poetry teaches that love should widen the boundaries of identity, knowledge should lead to action, effort is necessary for achievement, and humility is more valuable than outward pride. His continuing place in Pashtun cultural life reflects not only literary admiration but also the enduring human need for wisdom, compassion and meaning.

References and Further Reading

1. Rahman Baba, Diwan — consult a reputable Pashto edition and compare readings where exact wording matters.
2. Robert Sampson and Momin Khan, translations of Rahman Baba’s poetry.
3. H. G. Raverty, Selections from the Poetry of the Afghans (1862).
4. T. P. Hughes and collaborators, early printed edition of the Diwan (Lahore, 1877).
5. Shakeel Ahmad and Asif Jan, “Rhethoric Reflection in the Poetry of Rehman Baba,” Pashto (2019).
6. “Research on manuscripts puts Rahman Baba in different perspective,” Dawn, 21 April 2025.

پښتو بڼه

رحمان بابا: ژوند، عرفاني فکر، شاعري او ادبي میراث

سریزه

رحمان بابا، چې بشپړ نوم یې عموماً عبدالرحمان مومند یادېږي، د پښتو ژبې له سترو او محبوبو کلاسیکو شاعرانو څخه دی. د هغه شاعري د مینې، عرفان، اخلاقو، عاجزۍ، انساني خواخوږۍ او روحاني تفکر ګډ انځور وړاندې کوي. په داسې حال کې چې ځینو کلاسیکو شاعرانو د واک، سیاسي مبارزې، قومي هویت او ټولنیز مشرتابه موضوعاتو ته ځانګړې پاملرنه کړې، رحمان بابا د انسان د زړه، د نفس د اصلاح، له خدای سره د اړیکې او له نورو انسانانو سره د نېک چلند په اړه ژور فکر څرګند کړی دی.

د رحمان بابا کلام یوازې د ادبي حلقو په منځ کې نه دی پاتې شوی؛ د پښتنو په کورونو، مجلسونو، دیني او کلتوري غونډو او موسیقۍ کې یې شعرونه د نسلونو په اوږدو کې لوستل او ویل شوي دي. د هغه د شاعرۍ یوه لویه ځانګړنه دا ده چې ژورې روحاني او اخلاقي خبرې په ساده، روانه او د خلکو له ورځني ژوند سره نږدې ژبه بیانوي.

ژوند او تاریخي چاپېریال

رحمان بابا د اوولسمې پېړۍ په وروستیو او د اتلسمې پېړۍ په لومړیو کې د پېښور په شاوخوا سیمه کې ژوند کاوه. هغه مهال دا سیمه د مغولي واکمنۍ د پراخ سیاسي چاپېریال برخه وه. د هغه د ژوند د کره نېټو او ځینو شخصي حالاتو په اړه بشپړ تاریخي معلومات نشته. په ډېرو ژوندلیکونو کې د هغه د زېږېدو او مړینې نېټې نږدې ۱۶۳۲/۱۶۳۳ او ۱۷۰۶/۱۷۰۷ زېږدیز کلونه ښودل کېږي، خو ځینې سرچینې نورې اټکلي نېټې هم یادوي. له همدې امله باید د هغه د ژوند په اړه د ټولو روایتونو د قطعي تاریخي حقیقت په توګه له وړاندې منلو ډډه وشي.

رحمان بابا د غوریځیو مومندو له پښتني ټولنې سره تړاو درلود. د «بابا» لقب د هغه د شخصیت او کلام په وړاندې د خلکو د درناوي او مینې څرګندونه کوي. د هغه شهرت تر ډېره د سیاسي واک یا پوځي بریا پر ځای د شاعرۍ، روحاني فکر او اخلاقي لارښوونو له لارې رامنځته شوی دی.

د رحمان بابا په اړه ولسي روایتونه هغه یو عاجز، متفکر او له دنیاوي سیالیو څخه لرې شخص انځوروي. دا روایتونه د هغه د کلتوري میراث برخه ده، خو ټول جزئیات یې د خپلواک تاریخي سند په توګه نه شي منل کېدای. د هغه د فکر د پېژندلو تر ټولو مهمه سرچینه د هغه خپل کلام دی، چې د دیوان د نسخو او علمي څېړنو په رڼا کې باید ولوستل شي.

د رحمان بابا دیوان

د رحمان بابا د شاعرۍ ټولګه د «دیوان» په نوم مشهوره ده او د پښتو ادبیاتو له ارزښتناکو اثارو څخه ګڼل کېږي. د هغه د دیوان ډېره برخه غزلونه دي. غزل د پښتو او فارسي په کلاسیکو ادبیاتو کې داسې شعري فورم دی چې د مینې، روحاني تندې، احساساتو، حکمت او فلسفي تفکر د بیان لپاره پراخه وړتیا لري.

د رحمان بابا کلام تر چاپ مخکې په لاس لیکلو نسخو کې خپرېده. د هغه د دیوان یوه لومړنۍ مشهوره چاپي نسخه په ۱۸۷۷ زېږدیز کال کې په لاهور کې خپره شوه. وروسته څېړونکو بېلابېلې نسخې وڅېړلې او د شعرونو په متن، املا او ترتیب کې یې توپیرونه وموندل. دا موضوع مهمه ده، ځکه هر هغه شعر چې په انټرنېټ یا ولسي روایت کې رحمان بابا ته منسوبېږي، لازماً د هغه د اصلي کلام کره متن نه وي.

د غزل لنډ او منظم جوړښت د رحمان بابا له شاعرۍ سره ښه برابر و. هغه کولای شول چې یوه ژوره اخلاقي خبره، عرفاني تجربه یا انساني حقیقت په څو یادېدونکو مصرعو کې بیان کړي. د هغه د کلام سادګي د فکر ژورتیا نه کموي، بلکې د همدې ژبې له برکته یې شعرونه د عامو خلکو او د ادب د متخصصینو دواړو لپاره د پوهېدو وړ پاتې شوي دي.

د رحمان بابا د شاعرۍ مهم موضوعات

۱. الهي مینه او روحاني تنده

الهي مینه د رحمان بابا د شاعرۍ له بنسټیزو موضوعاتو څخه ده. د هغه په فکر کې مینه یوازې یو عاطفي احساس نه دی؛ بلکې د ځان پېژندنې، د نفس د اصلاح، عاجزۍ او د خدای د قرب د لټون لاره هم ده.

د هغه په شاعرۍ کې د ظاهري دیندارۍ او رښتینې روحانیت ترمنځ توپیر ته پام کېږي. یوازې د دیني اصطلاحاتو کارول، د ظاهري عبادت ښودل یا د تقوا دعوه کافي نه ده؛ د انسان په اخلاقو، نیت او چلند کې بدلون هم اړین دی.

د رحمان بابا عرفاني فکر د اسلامي تصوف له پراخې فکري دود سره تړاو لري. خو د هغه د ځانګړې صوفي طریقې په اړه د څېړونکو ترمنځ بشپړ اتفاق نشته. له همدې امله د هغه د فکر د پېژندلو لپاره باید د هغه د شعرونو اصلي موضوعاتو—مینې، اخلاص، اخلاقو او د نفس د اصلاح—ته پام وشي.

۲. مینه له قومي او قبیلوي توپیرونو پورته

د رحمان بابا په شاعرۍ کې د مینې او انساني ورورولۍ پیغام ځانګړی اهمیت لري. په داسې ټولنه کې چې نسب او قبیلوي تړاوونه پکې مهم ټولنیز ارزښتونه دي، هغه لوستونکي هڅوي چې د انسان ارزښت یوازې په قومي یا قبیلوي نوم پورې محدود نه کړي.

د هغه یو مشهور بیت داسې دی:

زه عاشق يم سر او کار مې دی له عشقه
نه خليل، نه داودزي يم، نه مومند

د بیت مانا: شاعر وايي چې د هغه اصلي هویت مینه ده؛ د هغه فکر او عمل د مینې تابع دي. هغه ځان یوازې په قبیلوي نوم نه پېژني، بلکې مینه تر قبیلوي پېژندنې لوړه ګڼي.

د دې بیت ښکلا په دې کې ده چې رحمان بابا پخپله د مومندو له ټولنې سره تړاو لري، خو په شاعرانه ژبه د انسانیت او مینې لپاره له تنګ قبیلوي چوکاټ څخه د وتلو پیغام ورکوي. دا د کلتوري هویت د له منځه وړلو غوښتنه نه ده؛ بلکې دا یادونه ده چې قبیلوي تړاو باید د مینې، عدالت او انساني ورورولۍ خنډ نه شي.

د دې بیت په املا او ځینو کلمو کې د نسخو له مخې لږ توپیر لیدل کېدای شي، نو د خپرولو پر مهال باید له باوري دیوان سره مقابله شي.

۳. علم باید په عمل بدل شي

رحمان بابا د علم او عمل ترمنځ اړیکې ته ژوره پاملرنه کوي. د هغه په فکر کې کتاب، پوهه او دیني معلومات هغه وخت حقیقي ارزښت لري چې د انسان په اخلاقو او چلند کې څرګند شي.

یو مشهور بیت یې داسې نقل کېږي:

بې عمل که کتاب کېږدي په سر څه شو
ګويا ايښی يې تر پښو لاندې کتاب

د بیت مانا: که یو څوک عمل نه کوي، نو د کتاب پر سر ایښودل څه ګټه لري؟ داسې چلند د کتاب تر پښو لاندې کولو ته ورته دی.

په دې بیت کې د کتاب پر سر ایښودل د ظاهري درناوي نښه ده، خو شاعر پوښتنه کوي چې ایا د کتاب پیغام د انسان په ژوند کې هم ځای نیولی دی؟ که پوهه د انصاف، رښتینولۍ، مهربانۍ او مسؤلیت سبب نه شي، نو د هغې عملي ارزښت نیمګړی پاتې کېږي.

دا پیغام یوازې دیني زده کړو ته نه محدودېږي. په ښوونه او روزنه، اداره، مشرتابه او عامه خدمت کې هم پوهه هغه وخت ګټوره ده چې د خلکو د ژوند د ښه کولو لپاره وکارول شي.

۴. هڅه، زحمت او د بریا لاره

د رحمان بابا په شاعرۍ کې د هڅې او زحمت ارزښت هم څرګند دی. هغه د ښه ژوند لپاره یوازې د هیلو او دعاوو پر بسیا کېدو ټینګار نه کوي؛ انسان باید د خپلو موخو لپاره کار او زحمت هم وباسي.

یو مشهور بیت داسې دی:

بې زحمته راحت نشته زما وروره
که راحت غواړې زحمت درلره بويه

د بیت مانا: زما وروره، له زحمته پرته هوساینه نه ترلاسه کېږي؛ که ارام او ښه ژوند غواړې، نو زحمت باید ومنې.

د «زما وروره» خطاب بیت ته د نږدېوالي او نصیحت رنګ ورکوي. دا خبره د زده کړې، کسب، شخصي پرمختګ او ټولنیز پرمختګ په ټولو برخو کې د تطبیق وړ ده. د رحمان بابا د حکمت ځانګړنه دا ده چې د ژوند لوی اصول په داسې ژبه بیانوي چې هر څوک یې درک کولای شي.

۵. عاجزي او د دنیاوي غرور نقد

رحمان بابا د تکبر، حرص او د مقام د زیاتې مینې پر ضد اخلاقي پیغام وړاندې کوي. شتمني، شهرت او ټولنیز مقام تلپاتې نه دي؛ خو ښه اخلاق، رښتینی نیت او له خلکو سره نېک چلند د انسان په شخصیت کې دوامداره ارزښت لري.

د هغه په فکر کې د انسان ارزښت یوازې په شتمنۍ، نسب، ظاهري جامو یا د خلکو په ستاینه نه ټاکل کېږي. انسان باید خپل نیت او عمل وڅېړي، نه دا چې خپل ارزښت یوازې د نورو په نظر او ټولنیز مقام پورې وتړي.

دا موضوع د ټولنیزو اړیکو لپاره هم اهمیت لري. کله چې انسان ځان تر نورو لوړ ګڼي، د انصاف، خواخوږۍ او متقابل درناوي اړیکې کمزورې کېږي. د رحمان بابا اخلاقي فکر د همدې غرور پر وړاندې د عاجزۍ او ځان پېژندنې غوښتنه کوي.

۶. خواخوږي او انساني ورورولي

خواخوږي د رحمان بابا د فکر له مهمو اخلاقي بنسټونو څخه ده. د هغه په لیدلوري کې د انسان ارزښت یوازې په عبادت، شهرت یا نسب پورې نه تړل کېږي؛ له نورو سره مهرباني، انصاف او د هغوی د درد درک کول هم مهم دي.

د هغه د شاعرۍ پیغام د حسد، کینې، ځان غوښتنې او بې عدالتۍ زیانونه څرګندوي. دا انساني فکر له روحانیت سره تړلی دی: له خدای سره مینه او له انسانانو سره نېک چلند د یو بل مخالف نه، بلکې یو له بل سره تړلي ارزښتونه دي.

د رحمان بابا د شاعرۍ ژبه او هنري ځانګړنې

د رحمان بابا د شاعرۍ یوه مهمه ځانګړنه ساده، روانه او موسیقي لرونکې ژبه ده. د هغه کلام د ورځني خبرو له ژبې سره نږدېوالی لري، خو په عین وخت کې پکې د وزن، قافیې، انځورګرۍ او لفظي توازن هنري مهارت لیدل کېږي.

د هغه د شاعرۍ مهمې ځانګړنې دا دي:

• سادګي: ژور اخلاقي او عرفاني مفاهیم په ساده او عام فهمه ژبه بیانوي.
• موسیقي: د غزلونو وزن او غږیز جوړښت یې د لوستلو، اورېدو او موسیقۍ لپاره اغېزمن دی.
• لنډون او ژورتیا: کله ناکله یو لنډ بیت بشپړ اخلاقي پیغام یا فلسفي فکر وړاندې کوي.
• د متلونو رنګ: د هغه ځینې بیتونه د حکمت او نصیحت د لنډو ویناوو په څېر په خلکو کې یادېږي.
• سمبولیکه ژبه: مینه، زړه، سفر، محبوب او د ظاهر او باطن توپیر په شعر کې عاطفي او روحاني معناوې پیدا کوي.

همدا ځانګړنې د دې سبب شوې دي چې د رحمان بابا کلام د بېلابېلو عمرونو، زده کړو او ټولنیزو طبقو خلکو ته د منلو وړ وي.

رحمان بابا او خوشحال خان خټک

رحمان بابا او خوشحال خان خټک د پښتو کلاسیک ادب دوه ستر نومونه دي، خو د شاعرۍ د موضوعاتو او فکري ټینګار له مخې توپیر لري. خوشحال خان تر ډېره د مشرتابه، مېړانې، پښتني یووالي، سیاسي مقاومت او ټولنیز عزت له موضوعاتو سره تړل کېږي. رحمان بابا بیا د الهي مینې، عاجزۍ، اخلاقي اصلاح او انساني ورورولۍ په بیان کې ځانګړی مقام لري.

خو دا توپیر باید مطلق ونه ګڼل شي. دواړو شاعرانو د اخلاقو، انساني کمزوریو او د فرد د مسؤلیت په اړه خبرې کړې دي. د دوی د شاعرۍ توپیر د پښتو کلاسیک ادب پراخوالی ښيي: دې ادب هم د ټولنې او سیاست په اړه فکر کړی او هم یې د انسان د باطني او روحاني ژوند ژورتیا بیان کړې ده.

ادبي اغېز او معاصر اهمیت

د رحمان بابا اغېز د پښتو ادب، ولسي روایت، موسیقۍ، دیني او کلتوري مجلسونو او د دیوان د دوامدار لوست له لارې تر نن ورځې رسېدلی دی. د هغه شاعري په نورو ژبو ژباړل شوې او د پښتو ادب، تصوف، ژباړې او د جنوبي اسیا د فکري تاریخ د څېړونکو پام یې ځانته اړولی دی.

د رحمان بابا پیغام په معاصره نړۍ کې هم اهمیت لري، ځکه نن هم ټولنې له قومي او مذهبي اختلافونو، مادي سیالیو، غرور او د ظاهري نیکۍ له نمایش سره مخ دي. د هغه شاعري له موږ څخه پوښتنه کوي: ایا علم زموږ په چلند کې بدلون راولي؟ ایا مینه د انسانانو ترمنځ خنډونه کمولای شي؟ د عاجزۍ پرته مقام څه ارزښت لري؟ او له ایمان او پوهې سره کوم مسؤلیتونه مل دي؟

دا پوښتنې یوازې د هغه د زمانې یا یوې ځانګړې ټولنې پورې محدودې نه دي. د همدې پراخ انساني پیغام له امله د رحمان بابا شاعري لا هم ژوندۍ ده.

پایله

رحمان بابا د پښتو ژبې په ادبي او روحاني میراث کې ځانګړی مقام لري. د هغه ستره لاسته راوړنه دا ده چې هنري ښکلا، اخلاقي حکمت او عرفاني ژورتیا یې په داسې ژبه سره یوځای کړي چې عام لوستونکی یې هم درک کولای شي.

د هغه د دیوان پیغام دا دی چې مینه باید د انسان د هویت حدود پراخ کړي، علم باید په عمل بدل شي، د بریا لپاره هڅه اړینه ده او عاجزي تر ظاهري غرور ډېر ارزښت لري. د پښتنو په کلتوري ژوند کې د هغه دوامداره حضور یوازې د شاعرۍ ستاینه نه ده؛ بلکې د حکمت، خواخوږۍ او معنا لپاره د انسان د تلپاتې اړتیا څرګندونه هم ده.

سرچینې او د لا زیاتو لوستنو لپاره

۱. د رحمان بابا دیوان — د شعرونو د کره متن لپاره له باوري پښتو نسخې سره مقابله اړینه ده.
۲. Robert Sampson او Momin Khan، د رحمان بابا د شاعرۍ انګلیسي ژباړې.
۳. H. G. Raverty، Selections from the Poetry of the Afghans، ۱۸۶۲.
۴. د T. P. Hughes او همکارانو له خوا د دیوان لومړنۍ مشهوره چاپي نسخه، لاهور، ۱۸۷۷.
۵. Shakeel Ahmad او Asif Jan، “Rhethoric Reflection in the Poetry of Rehman Baba”، Pashto، ۲۰۱۹.
۶. “Research on manuscripts puts Rahman Baba in different perspective”، Dawn، ۲۱ اپرېل ۲۰۲۵.

رحمان بابا (عبد الرحمان المعروف به رحمان بابا) يو مشهور پښتون صوفي شاعر و چې په ۱۷ مې پېړۍ کې یې ژوند کاوه. هغه د پښتو ادب يو له سترو شاعرانو څخه ګڼل کېږي او د خپل ساده او روان سبک له امله یې په پښتو ادب کې ځانګړی ځای لري. د رحمان بابا شاعري د تصوف، عشق، انسانيت، او اخلاقي ارزښتونو منعکسوونکی ده.