Major Scholars and Collectors of Pashto Folklore

Introduction

The preservation of Pashto folklore depends on both the communities that sustain oral traditions and the scholars who document, study, and interpret them. Folk songs, tapey, proverbs, tales, legends, and customary expressions have circulated through generations, often without a known author or a fixed written form. Researchers and collectors have helped preserve examples of this heritage in books, journals, recordings, and academic studies.

The history of folklore research is not the work of a single scholar or institution. It includes local storytellers, singers, teachers, writers, linguists, literary critics, ethnographers, and community collectors. Their contributions differ: some record oral material, others analyse its language and themes, and still others investigate its social and historical significance.

1. What Does Folklore Research Involve?

Folklore research involves more than collecting interesting stories or proverbs. It requires recording the original wording, understanding the context in which an expression is used, comparing variants, and explaining how a tradition is transmitted.

A responsible researcher asks who performs or tells a piece, where it circulates, when it is used, and what meanings listeners associate with it. The researcher also distinguishes oral material from later adaptations and separates documented information from speculation.

In Pashto studies, this work can involve folk poetry, including tappa or landay, folk songs, riddles, proverbs, oral narratives, customary practices, and regional linguistic forms.

2. Traditional Knowledge-Bearers

The first and most important contributors to folklore are the people who create, perform, remember, and transmit it. Singers, storytellers, elders, families, and community performers preserve forms that may never appear in a published collection.

Their knowledge can include local versions of stories, the appropriate occasion for a song, the meaning of an idiom, and the circumstances in which a proverb is used. These details may be lost if a researcher records only the words and ignores the performance.

A fair account of folklore scholarship should therefore recognize community contributors, not only the academics who later publish their material. Where consent and privacy permit, collectors should document the identity or chosen attribution of performers and acknowledge their contribution.

3. Professor Dawar Khan Daud

Professor Dawar Khan Daud is identified in Pashto literary scholarship as a significant figure in folklore research, criticism, translation, and literary journalism. A study by Zar Muhammad Sangar in the journal Pashto discusses his contribution to Pashto folklore and notes his broader linguistic and literary interests.

His work illustrates the importance of scholars who connect the collection of traditional material with wider literary research. Folklore requires both documentation and interpretation: researchers must preserve what people say while also considering language, genre, history, and social meaning.

Readers wishing to study Daud’s contribution should consult the published research and the relevant bibliographies rather than relying on unsourced lists of titles or claims about the size of his collection.

4. Salma Shaheen and the Documentation of Oral Poetry

Salma Shaheen is associated with Pashto literary scholarship and the documentation of oral poetic traditions. Recent research on women’s folk literature identifies her among scholars involved in collecting tapey circulating in Pashto-speaking communities.

The documentation of oral poetry is especially important because such poems may exist in multiple versions and often have no reliably identifiable individual author. A collection can preserve language and imagery that might otherwise disappear, while thematic analysis can illuminate the social experiences expressed through the poems.

Researchers should nevertheless distinguish the collector’s role from the original creation of a poem. The existence of a published version does not necessarily establish its first author, date of composition, or sole regional origin.

5. Sirajuddin Siraj and Thematic Collections of Tapey

Sirajuddin Siraj is cited in contemporary scholarship on Pashto tapey. His work, including a thematic collection of tapey, has been discussed in research examining women’s expression, labour, and oral literary traditions.

Thematic collections can help readers study recurring subjects, such as love, separation, work, family, migration, and social experience. They also make oral poetry more accessible to students and researchers who cannot readily gather material from multiple communities themselves.

However, thematic organization is an editorial choice. A poem may have several possible meanings, and placing it under one heading can emphasize some interpretations while obscuring others. Good scholarship explains how the material was selected and classified.

6. Makham Khattak and Regional Folklore Research

Makham Khattak is also named in recent research discussing collections of Pashto tapey. His inclusion illustrates the contribution of scholars and collectors who document oral material circulating across regional and community networks.

Regional research matters because Pashto oral traditions are not uniform. Pronunciation, vocabulary, performance style, and the preferred versions of a poem may differ between localities. A comprehensive account should preserve these variations rather than treating one collection as the definitive form of the tradition.

When assessing a particular collector’s work, readers should examine the publication itself, its editorial methods, the regions represented, and the source information provided for the collected material.

7. Literary Historians and Academic Institutions

Folklore scholarship also benefits from the wider work of Pashto literary historians, university departments, language academies, journals, libraries, and research centres. These institutions provide places to publish collections, compare manuscripts, conduct linguistic analysis, and preserve research for later generations.

Scholars such as Muhammad Sadiq Rohi and Abdul Hai Habibi are important names in the broader history of Pashto literary scholarship. Their historical and literary work provides context for understanding the development of Pashto writing, although a claim about a scholar’s specific contribution to folklore should be supported by the relevant book or study.

Academic journals are particularly useful because they allow readers to examine a research question, its evidence, and its references. Yet the existence of a published article does not make every conclusion definitive; sources, methods, and interpretations still require critical evaluation.

8. Methods Used by Folklore Researchers

Folklore researchers use several complementary methods:

• Fieldwork and interviews: gathering material from performers and tradition-bearers.
• Audio and video recording: preserving voice, melody, gesture, and performance context.
• Transcription and translation: producing written versions while retaining the original Pashto.
• Variant comparison: examining differences between versions collected in different places or periods.
• Thematic analysis: studying subjects such as family, love, labour, identity, and resistance.
• Historical comparison: checking oral accounts against manuscripts, archives, and other evidence where appropriate.
• Ethical documentation: obtaining consent, protecting privacy, and acknowledging contributors.

No single method is sufficient for every type of folklore. A proverb may require linguistic and contextual analysis, while a song may need musical documentation as well as transcription.

9. Challenges in Preserving Pashto Folklore

Researchers face several challenges. Some traditions are performed less frequently as social conditions change. Older performers may pass away before their knowledge is recorded, while migration can separate communities from the places where particular forms developed.

Other difficulties include limited funding, inconsistent spelling, incomplete metadata, weak cataloguing, inaccessible publications, and the loss of performance details during transcription. Digital circulation can increase access but may also detach material from its original context or spread it without permission.

These problems call for cooperation between scholars, cultural institutions, schools, families, performers, and digital archives. Collections should identify sources clearly, preserve regional variants, and make material accessible without disregarding community rights.

Conclusion

The study and preservation of Pashto folklore is a collective undertaking. Community performers sustain the traditions, collectors document them, and scholars analyse their linguistic, literary, social, and historical significance. Professor Dawar Khan Daud, Salma Shaheen, Sirajuddin Siraj, and Makham Khattak are among the names identified in scholarship on Pashto folklore, while broader literary historians and institutions provide important supporting context.

A reliable history of this field must be built from verifiable publications, documented collections, and clear acknowledgement of contributors. By combining rigorous research with respect for oral knowledge, Pashto folklore can remain a living resource for future generations.

Further Reading

1. Zar Muhammad Sangar, “Contribution of Prof. Dawar Khan Daud to Pashto Folklore,” Pashto, 48, no. 658 (2019).
   https://pashto.org.pk/index.php/path/article/view/26
2. Sameera Abbas, “Pashtun Women and Folk Literature: Intersections of Labor, Affect, and Oppression,” Critical Pakistan Studies (2026).
   https://www.cambridge.org/core/journals/critical-pakistan-studies/article/pashtun-women-and-folk-literature-intersections-of-labor-affect-and-oppression/0557294651E749A442064B3A1945404B
3. “Loyalty and Honor of Pashtun Women in Pashtu Landai: A Folkloric Analysis,” Nangarhar University Social Science Journal (2025).
   https://nussj.nu.edu.af/index.php/nussj/article/view/43/
4. Mikhail Pelevin, “Early Specimens of Pashto Folklore.”
   https://pureportal.spbu.ru/en/publications/early-specimens-of-pashto-folklore%28aaf3f2c4-a19f-4c5a-974e-55ae6052c785%29.html
5. VShyne.org, Book of Knowledge: Pashto.
   https://vshyne.org/book-of-knowledge-pashto/

د پښتو فولکلور مهم څېړونکي او راټولوونکي

سریزه

د پښتو فولکلور ساتنه د هغو ټولنو پر هڅو ولاړه ده چې شفاهي دودونه ژوندی ساتي، او د هغو څېړونکو پر کار هم چې دغه دودونه ثبتوي، مطالعه کوي او معنا یې روښانوي. ولسي سندرې، ټپې، متلونه، کیسې، افسانې او دودیزې څرګندونې د نسلونو په اوږدو کې لېږدول شوې دي، ډېر وخت بې له دې چې معلوم لیکوال یا ثابته لیکلې بڼه ولري. څېړونکو او راټولوونکو د کتابونو، مجلو، غږیزو ثبتونو او علمي مطالعاتو له لارې د دې میراث په ساتنه کې مرسته کړې ده.

د فولکلور د څېړنې تاریخ د یوه شخص یا یوې ادارې کار نه دی. په دې بهیر کې ولسي کیسه‌ویونکي، سندرغاړي، ښوونکي، لیکوالان، ژبپوهان، ادبي کره کتونکي، ټولن‌پوهان او سیمه‌ییز راټولوونکي شامل دي. د هغوی ونډې توپیر لري: ځینې شفاهي مواد ثبتوي، ځینې یې ژبه او موضوعات څېړي او نور یې ټولنیز او تاریخي اهمیت روښانوي.

۱. د فولکلور په څېړنه کې څه شامل دي؟

د فولکلور څېړنه یوازې د جالبو کیسو یا متلونو راټولول نه دي. په دې کې د اصلي الفاظو ثبتول، د استعمال د شرایطو پېژندل، د بېلابېلو روایتونو پرتله کول او د دود د انتقال څرنګوالی تشریح کول شامل دي.

یو مسؤل څېړونکی پوښتي چې یو شعر یا داستان څوک اجرا کوي، په کوم ځای کې رواج لري، په کوم وخت کې کارول کېږي او اورېدونکي یې څه معنا ترې اخلي. څېړونکی شفاهي مواد له وروسته جوړو شوو بڼو څخه جلا کوي او مستند معلومات له اټکل څخه بېلوي.

د پښتو په مطالعاتو کې دا کار ولسي شاعري، په ځانګړې توګه ټپه یا لنډۍ، ولسي سندرې، چیستانونه، متلونه، شفاهي داستانونه، دودیز عملونه او سیمه‌ییزې ژبنۍ بڼې رانغاړي.

۲. د دودیزې پوهې ساتونکي

د فولکلور لومړني او تر ټولو مهم شریکان هغه خلک دي چې ولسي مواد جوړوي، اجرا کوي، یادوي او له یوه نسل څخه بل ته یې لېږدوي. سندرغاړي، کیسه‌ویونکي، مشران، کورنۍ او د ټولنې اجراکوونکي داسې بڼې ساتي چې ښايي هېڅکله په چاپي ټولګه کې شاملې نه شي.

د هغوی پوهه د کیسو سیمه‌ییز روایتونه، د سندرې د ویلو مناسبه موقع، د محاورې معنا او د متل د استعمال شرایط رانغاړلای شي. که څېړونکی یوازې الفاظ ثبت کړي او اجرا له پامه وغورځوي، دغه مهم جزئیات له منځه تللای شي.

له همدې امله د فولکلور د څېړنې په یوه عادلانه تاریخ کې باید د ټولنې د ونډه‌والو یادونه هم وشي، نه یوازې د هغو علمي لیکوالانو چې وروسته یې مواد خپروي. د رضایت او محرمیت په پام کې نیولو سره باید د اجراکوونکو نوم یا د هغوی غوره شوی نسبت ثبت او ونډه یې وستایل شي.

۳. پروفیسور داور خان داود

پروفیسور داور خان داود د پښتو ادبي څېړنو په لیکنو کې د فولکلور، کره کتنې، ژباړې او ادبي ژورنالېزم له مهمو څېرو څخه ګڼل شوی دی. د زر محمد سنګر یوه څېړنه چې په پښتو مجله کې خپره شوې، د پښتو فولکلور په برخه کې د هغه ونډه څېړي او د هغه پراخې ژبنۍ او ادبي علاقې یادوي.

د هغه کار د هغو څېړونکو اهمیت څرګندوي چې د ولسي موادو راټولول له پراخې ادبي څېړنې سره نښلوي. فولکلور هم ثبت او هم تفسیر غواړي: څېړونکی باید د خلکو خبرې وساتي او ورسره د ژبې، ژانر، تاریخ او ټولنیزې معنا په اړه هم فکر وکړي.

هغه لوستونکي چې د داود ونډه په تفصیل څېړي، باید خپره شوې څېړنه او اړوند کتاب‌لیکونه وګوري، نه دا چې پر بې‌سرچینې نوملړونو یا د ټولګې د اندازې په اړه پر ناتایید شوو ادعاوو تکیه وکړي.

۴. سلمی شاهین او د شفاهي شاعرۍ ثبت

سلمی شاهین د پښتو ادبي څېړنو او د شفاهي شاعرۍ د دودونو له ثبت سره تړلې ده. د ښځو د ولسي ادب په اړه وروستۍ څېړنې هغه د هغو څېړونکو په ډله کې یادوي چې په پښتو ویونکو ټولنو کې د ټپو په راټولولو کې یې ونډه لرلې ده.

د شفاهي شاعرۍ ثبت ځکه مهم دی چې یو شعر په څو روایتونو کې موجود وي او ډېر وخت یې د یوه ځانګړي لیکوال پېژندنه ممکنه نه وي. یوه ټولګه ژبه او انځورونه ساتلای شي، او موضوعي څېړنه د شعرونو له لارې د بیان شوو ټولنیزو تجربو په روښانولو کې مرسته کوي.

خو د راټولوونکي رول باید د شعر له اصلي جوړوونکي څخه جلا وساتل شي. د یوه شعر د چاپ شوې نسخې شتون په خپله د هغه لومړنی لیکوال، د جوړېدو نېټه یا یوازینۍ سیمه‌ییزه سرچینه نه ثابتوي.

۵. سراج‌الدین سراج او د ټپو موضوعي ټولګې

سراج‌الدین سراج د پښتو ټپو په اړه په معاصرو علمي لیکنو کې یاد شوی دی. د هغه کار، چې د ټپو یوه موضوعي ټولګه هم پکې شامله ده، د ښځو د څرګندونو، کار او شفاهي ادبي دودونو په اړه په څېړنو کې بحث شوی دی.

موضوعي ټولګې لوستونکو ته د مینې، بېلتون، کار، کورنۍ، کډوالۍ او ټولنیزو تجربو په څېر د تکرارېدونکو موضوعاتو د مطالعې فرصت برابروي. دغه ټولګې ولسي شاعري هغو زده‌کوونکو او څېړونکو ته هم رسوي چې په بېلابېلو ټولنو کې د موادو د راټولولو اسانتیا نه لري.

خو موضوعي تنظیم د سمونګر یوه پرېکړه ده. یو شعر څو معناوې لرلای شي، او د یوه سرلیک لاندې ځای پر ځای کول ښايي ځینې تعبیرونه پیاوړي او نور پټ کړي. ښه څېړنه باید روښانه کړي چې مواد څنګه انتخاب او طبقه‌بندي شوي دي.

۶. مخام خان خټک او سیمه‌ییزه فولکلوري څېړنه

مخام خان خټک هم د پښتو ټپو د ټولګو په اړه په وروستیو څېړنو کې یاد شوی دی. د هغه نوم د هغو څېړونکو او راټولوونکو ونډه څرګندوي چې د سیمو او ټولنیزو شبکو له لارې لېږدېدونکي شفاهي مواد ثبتوي.

سیمه‌ییزه څېړنه ځکه مهمه ده چې د پښتو شفاهي دودونه په ټولو ځایونو کې یو شان نه دي. تلفظ، لغتونه، د اجرا سبک او د یوه شعر غوره شوې بڼه د سیمې له مخې توپیر لرلای شي. یوه بشپړه څېړنه باید دغه توپیرونه وساتي، نه دا چې یوه ټولګه د ټول دود یوازینۍ او وروستۍ بڼه وګڼي.

د یوه راټولوونکي د کار د ارزونې پر مهال باید خپرونه، د سمون طریقه، د پوښل شوو سیمو څرنګوالی او د موادو د سرچینو معلومات وکتل شي.

۷. ادبي تاریخ‌پوهان او علمي ادارې

د فولکلور څېړنه د پښتو د ادبي تاریخ‌پوهانو، د پوهنتونونو څانګو، ژبنیو اکاډمیو، مجلو، کتابتونونو او څېړنیزو مرکزونو له پراخ کار څخه هم ګټه اخلي. دغه ادارې د ولسي موادو د خپرولو، د خطي نسخو د پرتله کولو، ژبنۍ شننې او د څېړنو د ساتلو لپاره زمینه برابروي.

محمد صدیق روهي او علامه عبدالحی حبیبي د پښتو ادبي څېړنو د پراخ تاریخ مهم نومونه دي. د دوی تاریخي او ادبي کار د پښتو لیکنې د پرمختګ په پوهېدو کې مرسته کوي، خو د فولکلور په برخه کې د یوه ځانګړي شخص د ونډې هره ادعا باید له اړوند کتاب یا څېړنې سره ثابته شي.

علمي مجلې په ځانګړې توګه ګټورې دي، ځکه لوستونکي کولای شي د څېړنې پوښتنه، شواهد او سرچینې وارزوي. البته د یوې مقالې خپرېدل دا معنا نه لري چې هره پایله یې وروستۍ او نه‌بدلېدونکې ده؛ سرچینې، طریقې او تعبیرونه بیا هم انتقادي ارزونې ته اړتیا لري.

۸. د فولکلور د څېړنې طریقې

د فولکلور څېړونکي له څو بشپړوونکو طریقو څخه ګټه اخلي:

• سیمه‌ییزه څېړنه او مرکې: له اجراکوونکو او د دود له ساتونکو څخه د موادو راټولول.
• غږیز او تصویري ثبت: د غږ، نغمې، اشارو او د اجرا د شرایطو ساتل.
• لیکل او ژباړه: د اصلي پښتو متن تر څنګ د هغه لیکلې بڼه برابرول.
• د روایتونو پرتله: په بېلابېلو سیمو او زمانو کې د راټولو شوو بڼو توپیرونه څېړل.
• موضوعي تحلیل: د کورنۍ، مینې، کار، هویت او مقاومت په څېر موضوعات مطالعه کول.
• تاریخي پرتله: د اړتیا په صورت کې شفاهي روایتونه له خطي نسخو، ارشیفونو او نورو شواهدو سره پرتله کول.
• اخلاقي ثبت: رضایت ترلاسه کول، محرمیت ساتل او د ونډه‌والو حق پېژندل.

د فولکلور د هر ډول لپاره یوه طریقه بسنه نه کوي. د متل لپاره ژبنۍ او چاپېریالي شننه مهمه ده، خو د سندرې لپاره ښايي د متن تر څنګ د موسیقۍ ثبت هم اړین وي.

۹. د پښتو فولکلور د ساتنې ستونزې

څېړونکي له څو ستونزو سره مخ دي. د ټولنیزو شرایطو د بدلون له امله ځینې دودونه لږ اجرا کېږي. زاړه ویونکي ښايي تر ثبت مخکې وفات شي، او کډوالي خلک له هغو ځایونو څخه جلا کولای شي چې ځانګړي دودونه پکې رامنځته شوي وو.

نورې ستونزې د مالي سرچینو کمښت، نامنظمه املا، نیمګړي معلومات، کمزوری فهرست‌جوړونه، خپرونو ته محدود لاسرسی او د متن لیکلو پر مهال د اجرا د جزئیاتو له منځه تلل دي. ډیجیټلي خپرونه لاسرسی زیاتولای شي، خو مواد له خپل اصلي چاپېریال څخه جلا کولای شي یا یې بې اجازې خپرولای شي.

د دې ستونزو د حل لپاره د څېړونکو، کلتوري ادارو، ښوونځیو، کورنیو، اجراکوونکو او ډیجیټلي ارشیفونو همکاري اړینه ده. ټولګې باید سرچینې په روښانه ډول وښيي، سیمه‌ییز توپیرونه وساتي او مواد د ټولنې د حقونو له پامه غورځولو پرته د استفادې وړ کړي.

پایله

د پښتو فولکلور څېړنه او ساتنه یوه ګډه هڅه ده. د ټولنې اجراکوونکي دودونه ژوندی ساتي، راټولوونکي یې ثبتوي او څېړونکي یې ژبنی، ادبي، ټولنیز او تاریخي اهمیت تحلیلوي. پروفیسور داور خان داود، سلمی شاهین، سراج‌الدین سراج او مخام خان خټک د هغو نومونو له ډلې دي چې د پښتو فولکلور په اړه په علمي لیکنو کې یاد شوي دي؛ د پښتو ادبي تاریخ‌پوهان او ادارې هم په دې برخه کې مهم ملاتړ برابروي.

د دې ډګر باوري تاریخ باید پر تاییدېدونکو خپرونو، مستندو ټولګو او د ونډه‌والو پر روښانه پېژندنه ولاړ وي. د علمي څېړنې او شفاهي پوهې د درناوي په یوځای کولو سره، پښتو فولکلور د راتلونکو نسلونو لپاره ژوندۍ او ارزښتناکه سرچینه پاتې کېدای شي.

د لا زیاتو معلوماتو لپاره سرچینې

۱. زر محمد سنګر، “Contribution of Prof. Dawar Khan Daud to Pashto Folklore,” Pashto، ۴۸مه ګڼه، ۶۵۸، ۲۰۱۹.
https://pashto.org.pk/index.php/path/article/view/26

۲. سمیرا عباس، “Pashtun Women and Folk Literature: Intersections of Labor, Affect, and Oppression,” Critical Pakistan Studies، ۲۰۲۶.
https://www.cambridge.org/core/journals/critical-pakistan-studies/article/pashtun-women-and-folk-literature-intersections-of-labor-affect-and-oppression/0557294651E749A442064B3A1945404B

۳. “Loyalty and Honor of Pashtun Women in Pashtu Landai: A Folkloric Analysis,” Nangarhar University Social Science Journal، ۲۰۲۵.
https://nussj.nu.edu.af/index.php/nussj/article/view/43/

۴. میخایل پیلوین، “Early Specimens of Pashto Folklore.”
https://pureportal.spbu.ru/en/publications/early-specimens-of-pashto-folklore%28aaf3f2c4-a19f-4c5a-974e-55ae6052c785%29.html

۵. VShyne.org، د پښتو د پوهې کتاب.
https://vshyne.org/book-of-knowledge-pashto/