Table of Contents

Jirga, Hujra and Traditional Social Institutions

Introduction

Traditional social institutions have played an important role in organising community life among Pashtuns. Among the best-known are the jirga and the hujra. Although they serve different purposes, both have historically provided spaces for consultation, social interaction, hospitality, collective decision-making, and the management of community affairs.

These institutions are not identical throughout the Pashtun world. Their structure and influence vary according to region, tribal organisation, local leadership, economic conditions, and the relationship between communities and the state.

Jirga: A Traditional Council

A jirga is a traditional assembly convened to discuss matters affecting a family, village, tribe, or wider community. It has historically been associated with consultation, mediation, negotiation, and the settlement of disputes.

The word is widely used for a council or assembly, but the actual procedures of a jirga vary. It may be convened to resolve a land dispute, negotiate a settlement between families, discuss community security, organise collective assistance, or address a matter of wider public concern.

Composition and Proceedings

Traditionally, jirgas have often been attended by elders, respected community members, tribal representatives, and people with knowledge of local customs. Participants may be selected because of their experience, standing, knowledge, or ability to mediate.

A jirga commonly seeks agreement through discussion and consensus. The participants hear the positions of the parties, examine the circumstances, consult customary norms, and attempt to reach a settlement accepted by the disputants.

In some settings, a jirga may be convened at village level; in others, it may bring together representatives of several tribes or communities. There is no single universal procedure governing every jirga.

Functions of the Jirga

The traditional functions of a jirga include:

Dispute resolution: Addressing disagreements involving land, property, family relations, boundaries, or personal grievances.
Mediation: Bringing conflicting parties together and facilitating negotiations.
Community consultation: Discussing security, development, public facilities, and other shared concerns.
Collective action: Mobilising people for community work, assistance, or emergency responses.
Reconciliation: Encouraging apologies, compensation, guarantees, and the restoration of peaceful relations.

Strengths and Limitations

A jirga can offer local knowledge, accessibility, cultural familiarity, and relatively informal mediation. It may help communities address disputes without prolonged confrontation.

However, traditional jirgas have also faced serious criticism. Women, poorer households, minorities, and people with limited social influence may be excluded or inadequately represented. Some jirga decisions have violated fundamental rights, particularly in matters involving women and family disputes.

A traditional jirga must not be confused with a court of law. Any community mediation must remain consistent with the Constitution, applicable legislation, due process, and the fundamental rights of all individuals. Decisions involving violence, coercion, forced marriage, or unlawful punishment cannot be justified by custom.

Hujra: The Community Guesthouse

The hujra is a traditional communal space found in many Pashtun villages and neighbourhoods. It has served as a place for receiving guests, meeting neighbours, discussing community affairs, sharing information, and holding social gatherings.

In some villages, the hujra is a room or building associated with a prominent household; in others, it is a shared community facility. Its arrangement varies, but it commonly includes a sitting area and space for visitors.

Social and Cultural Functions of the Hujra

The hujra has traditionally served several purposes:

Hospitality: Providing a place to welcome guests and travellers.
Social interaction: Allowing neighbours and community members to meet.
Consultation: Providing an informal setting for discussing local issues.
Cultural transmission: Preserving stories, proverbs, poetry, music, and oral history.
Community celebrations: Hosting gatherings during weddings, religious occasions, and other events.
Information exchange: Sharing news and discussing local and wider developments.

The hujra has often been closely connected with the practice of melmastia. It is not merely a building; it represents a tradition of collective sociability and hospitality.

Other Traditional Social Institutions and Practices

Mashar – The Elder

A mashar is a respected elder whose experience and standing may allow him or her to guide family or community discussions. Traditionally, elders have played roles in mediation, advice, and the transmission of customary knowledge. Their authority, however, varies and should not be treated as unlimited.

Maraka – Consultation and Discussion

Maraka refers to a gathering or discussion in which people exchange views about a matter of common concern. It may take place within a family, village, or wider community and can be associated with consultation before a decision is reached.

Ashar – Collective Labour

Ashar is a tradition of collective work in which community members help one another with tasks such as harvesting, construction, or other demanding work. It reflects cooperation and mutual assistance.

Loya Jirga – Grand Assembly

The term Loya Jirga is associated particularly with Afghan political history. It refers to a grand assembly convened to discuss major national issues. Its historical forms and legal or constitutional status have varied across different periods of Afghan history.

Traditional Institutions in a Changing Society

Urbanisation, formal education, migration, state administration, modern communications, and economic change have transformed traditional institutions. Some villages continue to maintain active hujras and jirgas, while others have seen these practices decline or adapt.

Community organisations, local councils, elected representatives, courts, schools, and civil society groups now perform some functions that were once handled primarily through traditional institutions.

There are opportunities to preserve the positive aspects of these traditions—consultation, hospitality, collective work, and mediation—while ensuring inclusive participation, transparency, accountability, and respect for the law.

Conclusion

The jirga and hujra are important institutions in the social history of Pashtun communities. The jirga has traditionally provided a mechanism for consultation and dispute settlement, while the hujra has supported hospitality, social interaction, and cultural transmission. Their historical significance lies in the ways they helped communities organise collective life.

Their future relevance depends on adapting their constructive functions to modern principles of equality, lawful governance, human rights, and democratic participation.

جرګه، حجره او دودیز ټولنیز بنسټونه

سریزه

د پښتنو په ټولنیز ژوند کې دودیزو بنسټونو د ټولنې په تنظیم، د اړیکو په ساتلو او د ګډو چارو په سمبالولو کې مهم رول لوبولی دی. جرګه او حجره د دغو بنسټونو له مشهورو بېلګو څخه دي. که څه هم د دواړو دندې توپیر لري، خو په تاریخي توګه یې د مشورې، ټولنیزو اړیکو، مېلمه‌پالنې، ګډو پرېکړو او د ټولنیزو ستونزو د هواري لپاره زمینه برابره کړې ده.

دا بنسټونه د پښتنو په ټولو سیمو کې یو شان جوړښت او اغېز نه لري. د دوی بڼه او اهمیت د سیمې، قبیلوي جوړښت، سیمه‌ییز مشرتابه، اقتصادي شرایطو او له دولتي ادارو سره د ټولنو د اړیکو له مخې توپیر کوي.

جرګه: دودیزه مشورتي شورا

جرګه هغه دودیزه غونډه ده چې د کورنۍ، کلي، قبیلې یا پراخې ټولنې د ګډو چارو او ستونزو د څېړلو لپاره جوړېږي. په تاریخي توګه جرګه له مشورې، منځګړیتوب، خبرو اترو او د اختلافونو له هواري سره تړلې ده.

جرګه د شورا یا غونډې په مانا کارول کېږي، خو د جوړېدو او کار کولو کړنلاره یې په ټولو سیمو کې یوه نه ده. جرګه د ځمکې د شخړې، د کورنیو ترمنځ د اختلاف، د ټولنیز امنیت، د ګډې مرستې او یا د یوې پراخې ټولنیزې موضوع د څېړلو لپاره رابلل کېدای شي.

د جرګې جوړښت او کړنلاره

په دودیزه توګه په جرګه کې قومي مشران، د ټولنې درانه کسان، د قبیلو استازي او د سیمه‌ییزو دودونو پوهان ګډون کوي. ګډونوال د خپلې تجربې، ټولنیز اعتبار، پوهې او د منځګړیتوب د وړتیا له مخې د خبرو اترو لپاره غوره کېدای شي.

جرګه ډېری وخت د بحث او ګډې هوکړې له لارې د یوې پرېکړې د ترلاسه کولو هڅه کوي. ګډونوال د دواړو خواوو خبرې اوري، حالات څېړي، دودیز اصول په پام کې نیسي او د داسې حللارې په لټه کې کېږي چې د اختلاف ښکېلې خواوې یې ومني.

ځینې جرګې د یوه کلي په کچه جوړېږي، خو ځینې نورې د څو قبیلو او ټولنو استازي سره راټولوي. د هرې جرګې لپاره یوه واحده او نړیواله کړنلاره نشته.

د جرګې دندې

د جرګې دودیزې دندې په لاندې ډول دي:

د شخړو هواری: د ځمکې، ملکیت، کورنیو اړیکو، پولو او شخصي اختلافونو څېړل.
منځګړیتوب: د مخالفو خواوو ترمنځ د خبرو اترو او جوړجاړي زمینه برابرول.
ټولنیزه مشوره: د امنیت، پرمختګ، عامه اسانتیاوو او نورو ګډو موضوعاتو څېړل.
ګډ اقدام: د ټولنیزو کارونو، مرستو او بېړنیو حالاتو لپاره د خلکو راټولول.
روغه جوړه: بښنه غوښتل، تاوان ورکول، ضمانت او د سوله‌ییزو اړیکو بېرته رغول هڅول.

د جرګې ګټې او محدودیتونه

جرګه د سیمه‌ییزې پوهې، اسانه لاسرسي، کلتوري بلدتیا او غیررسمي منځګړیتوب ګټې لرلای شي. په ځینو حالاتو کې د اوږدو شخړو او مخامخ نښتو د مخنیوي لپاره ګټوره وسیله وي.

خو دودیزې جرګې له جدي نیوکو سره هم مخ شوې دي. ښځې، بېوزله کورنۍ، لږکي او د ټولنیز نفوذ له پلوه کمزوري کسان ښايي په پرېکړو کې له مناسب ګډون څخه بې‌برخې پاتې شي. ځینې پرېکړې، په ځانګړي ډول د ښځو او کورنیو په اړه، د اساسي حقونو خلاف هم تمامې شوې دي.

دودیزه جرګه باید له رسمي محکمې سره یو شی ونه ګڼل شي. د ټولنې هر ډول منځګړیتوب باید له اساسي قانون، نافذه قوانینو، عادلانه قضایي بهیر او د ټولو انسانانو له بنسټیزو حقونو سره سمون ولري. تاوتریخوالی، زور، جبري واده او غیرقانوني سزا د دود په نوم د توجیه وړ نه دي.

حجره: د ټولنې مېلمستون

حجره په ډېرو پښتني کلیو او سیمو کې یو دودیز ټولنیز ځای دی. دا د مېلمنو د هرکلي، له ګاونډیانو سره د لیدو، د ټولنیزو چارو د بحث، د معلوماتو د شریکولو او د غونډو د جوړولو لپاره کارول شوې ده.

په ځینو کلیو کې حجره د یوه درانه کور له ودانۍ سره تړلې وي او په نورو کې د ټولنې ګډ ځای وي. جوړښت یې له سیمې سره توپیر لري، خو عموماً د ناستې ځای او د مېلمنو لپاره اسانتیاوې لري.

د حجرې ټولنیزې او کلتوري دندې

حجرې په دودیز ډول لاندې دندې ترسره کړې دي:

۱. مېلمه‌پالنه: مېلمنو او مسافرو ته د هرکلي او استوګنې ځای برابرول.
۲. ټولنیزې اړیکې: د ګاونډیانو او د ټولنې د غړو د لیدو او خبرو زمینه برابرول.
۳. مشوره: د سیمه‌ییزو موضوعاتو په اړه د غیررسمي بحث ځای برابرول.
۴. کلتوري لېږد: د کیسو، متلونو، شاعرۍ، موسیقۍ او شفاهي تاریخ ساتل.
۵. ټولنیزې غونډې: د ودونو، مذهبي مناسبتونو او نورو مراسمو لپاره د خلکو راټولول.
۶. د معلوماتو تبادله: د سیمه‌ییزو او پراخو پېښو په اړه د خبرونو او معلوماتو شریکول.

حجره له مېلمستیا سره نږدې اړیکه لري. دا یوازې یوه ودانۍ نه ده، بلکې د ټولنیز ژوند، ګډې ناستې او مېلمه‌پالنې د دود څرګندونه هم کوي.

نور دودیز ټولنیز بنسټونه او کړنې

مشر – د ټولنې دروند او تجربه‌کار کس

مشر هغه دروند او تجربه‌کار کس دی چې د کورنۍ یا ټولنې په خبرو اترو کې د لارښوونې او مشورې وړتیا ولري. په دودیز ډول مشرانو د منځګړیتوب، مشورې او د کلتوري پوهې د لېږد دندې ترسره کړې دي. خو د دوی واک او اغېز په ټولو سیمو کې یو شان نه دی او باید مطلق ونه ګڼل شي.

مرکه – مشوره او خبرې اترې

مرکه هغې غونډې یا بحث ته ویل کېږي چې خلک پکې د یوې ګډې موضوع په اړه خپل نظرونه شریکوي. دا د کورنۍ، کلي یا پراخې ټولنې په کچه جوړېدای شي او د پرېکړې تر کولو مخکې د مشورې یوه لاره ده.

اشر – ګډ کار

اشر د ګډ کار هغه دود دی چې د ټولنې غړي پکې د یو بل د مرستې لپاره په کرنه، ودانولو، حاصلاتو ټولولو او نورو سختو کارونو کې برخه اخلي. دا د همکارۍ او متقابل ملاتړ څرګندونه کوي.

لویه جرګه – ستره ملي غونډه

د لویې جرګې اصطلاح په ځانګړي ډول د افغانستان له سیاسي تاریخ سره تړاو لري. دا هغه ستره غونډه ده چې د هېواد د مهمو ملي موضوعاتو د څېړلو لپاره رابلل کېږي. د دې غونډې تاریخي بڼه، سیاسي دنده او حقوقي حیثیت د افغانستان د بېلابېلو دورو له مخې توپیر لري.

په بدلېدونکې ټولنه کې دودیز بنسټونه

ښاري کېدو، رسمي تعلیم، کډوالۍ، دولتي ادارو، نوې اړیکو او اقتصادي بدلونونو پر دودیزو بنسټونو اغېز کړی دی. په ځینو کلیو کې جرګې او حجرې لا هم فعالې دي، خو په نورو سیمو کې یې دود کمزوری شوی یا نوې بڼه یې خپله کړې ده.

ټولنیزې ادارې، سیمه‌ییزې شوراګانې، ټاکل شوي استازي، محکمې، ښوونځي او مدني ټولنې اوس د هغو دندو یوه برخه ترسره کوي چې پخوا به تر ډېره دودیزو بنسټونو ترسره کولې.

د دې دودونو مثبت اړخونه، لکه مشوره، مېلمه‌پالنه، ګډ کار او منځګړیتوب، د ټولنې د ټولو غړو د ګډون، روڼتیا، حساب‌ورکونې او د قانون د درناوي له اصولو سره یوځای ساتل کېدای شي.

پایله

جرګه او حجره د پښتني ټولنو د ټولنیز تاریخ مهم بنسټونه دي. جرګې په دودیز ډول د مشورې او شخړو د هواري وسیله برابره کړې، په داسې حال کې چې حجرې د مېلمه‌پالنې، ټولنیزو اړیکو او کلتوري میراث په لېږد کې رول لوبولی دی. تاریخي اهمیت یې په دې کې دی چې د ټولنې د ګډ ژوند د تنظیم لپاره یې زمینه برابره کړې ده.

د دغو بنسټونو راتلونکی ارزښت په دې پورې تړلی دی چې د دوی ګټورې دندې د برابرۍ، قانوني حکومتولۍ، بشري حقونو او ولسواک ګډون له معاصرو اصولو سره څنګه همغږې کېږي.

نورې مطالعې

۱. ایم. جمیل حنیفي، «Jerga»، Encyclopaedia Iranica.
۲. لوټز رڅهاک، «Doing Pashto: Pashtunwali as the Ideal of Honourable Behaviour and Tribal Life among the Pashtuns»، افغانستان انالېسټس نېټورک، ۲۰۱۱.
۳. فاروق یوسف، «Pakistan’s “Tribal” Pashtuns, Their “Violent” Representation, and the Pashtun Tahafuz Movement»، SAGE Open، ۲۰۱۹.
۴. فاروق یوسف، Pakistan, Regional Security and Conflict Resolution: The Pashtun Tribal Areas.
۵. د افغانستان او پاکستان د دودیزو شخړو د هواري، سیمه‌ییزې حکومتولۍ او ټولنیزو بنسټونو په اړه څېړنې.

3 Views